Back

Đàn Đá: Âm Vang Thượng Cổ Của Người Tây Nguyên

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Đàn Đá: Âm Vang Thượng Cổ Của Người Tây Nguyên

Hãy cùng khám phá thế giới đầy mê hoặc của đàn đá, một nhạc cụ độc đáo của người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, Việt Nam. Với những âm thanh mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên, đàn đá không chỉ là một nhạc cụ mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào1.

Đàn đá - Linh hồn dân tộc Tây Nguyên

Nguồn Gốc và Cấu Tạo

Đàn đá, hay còn gọi là Goong lu, là một trong những nhạc cụ gõ cổ xưa nhất của Việt Nam và của cả loài người2. Nhạc cụ này được làm từ những thanh đá có kích thước khác nhau, được tìm thấy chủ yếu ở các tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông, Đắk Lắk, Gia Lai và Kon Tum1. Năm 1949, những người công nhân làm đường đã tình cờ phát hiện ra một bộ đàn đá gồm 11 thanh tại Ndut Lieng Krak, tỉnh Đắk Lắk4. Khám phá này đã mở ra cánh cửa cho việc nghiên cứu và tìm hiểu về loại nhạc cụ cổ xưa này.

Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy nhạc cụ tương tự bằng đá ở nhiều nơi trên thế giới, có niên đại từ 4.000 đến 10.000 năm trước5. Cho đến nay, đã có khoảng hơn 200 bộ đàn đá được phát hiện rải rác ở các tỉnh Tây Nguyên và Nam Trung Bộ3. Bộ đàn đá lớn nhất được phát hiện ở tỉnh Lâm Đồng vào năm 20036.

Người ta thường sử dụng hai loại đá để làm đàn đá là đá trầm tích riolitet poocphia và đá sừng7. Đá trầm tích rất rắn chắc, khi gõ vào sẽ tạo ra âm thanh cao và vang xa, trong khi đá sừng mềm hơn, dễ đẽo gọt và cho âm vực trầm7. Người xưa đã khéo léo ghè đẽo các thanh đá với kích thước dài, ngắn, dày, mỏng khác nhau để tạo ra những âm thanh trầm bổng, tạo nên giai điệu cho đàn đá2. Thanh đá dài, to và dày sẽ cho âm trầm, còn thanh đá ngắn, nhỏ và mỏng sẽ cho âm thanh cao và trong trẻo8.

Âm Thanh và Cách Chơi

Âm thanh của đàn đá mang đậm âm hưởng của núi rừng Tây Nguyên. Tiếng đàn khi thì vang vọng như tiếng thác đổ, khi thì róc rách như tiếng suối chảy, lúc lại vi vu như tiếng gió thổi, líu lo như tiếng chim hót1. Mỗi thanh đá khi được gõ sẽ tạo ra một âm thanh với tần số khác nhau, góp phần tạo nên sự phong phú trong giai điệu của đàn đá7. Âm thanh độc đáo này chính là sự phản ánh mối liên kết sâu sắc giữa con người với thiên nhiên của người dân Tây Nguyên.

Cách chơi đàn đá cũng rất đa dạng, thể hiện sự sáng tạo của đồng bào các dân tộc. Người M’Nông thường buộc dây ở hai đầu thanh đá tạo thành chuỗi dài, người chơi sẽ ngồi đối diện và dùng gùi gõ vào7. Người Mạ thì lại ngồi duỗi hai chân, đặt thanh đá lên đùi rồi dùng dùi gõ7.

Đàn Đá trong Đời Sống Văn Hóa Tây Nguyên

Đối với người Tây Nguyên, đàn đá không chỉ đơn thuần là một nhạc cụ, mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần, gắn liền với những quan niệm tâm linh từ ngàn xưa9. Người M’Nông xưa quan niệm rằng âm thanh của đàn đá là sợi dây kết nối giữa con người với trời đất, thần linh, giữa quá khứ với hiện tại, và hướng con người đến những điều tốt đẹp trong tương lai5. Người xưa quan niệm âm thanh của đàn đá như một phương tiện để nối liền cõi âm với cõi dương, giữa con người với trời đất thần linh, giữa hiện tại với quá khứ10.

Trong đời sống sinh hoạt, đàn đá được sử dụng để xua đuổi chim thú, bảo vệ mùa màng4. Người Raglai còn sử dụng đàn đá như một loại bẫy âm thanh, họ treo những thanh đá trên khung tre hoặc trên suối để tạo ra tiếng động xua đuổi những loài vật phá hoại mùa màng5. Trong các nghi lễ truyền thống, đàn đá được xem như một tiếng gọi tâm linh, kết nối con người với cội nguồn, tổ tiên9. Đàn đá thường được trình tấu trong các lễ hội quan trọng như lễ mừng lúa mới, lễ hội ăn trâu, uống rượu cần..4.

Đàn Đá in the Modern Era

Ngày nay, đàn đá đang dần được hồi sinh và xuất hiện trong đời sống âm nhạc hiện đại. Các nghệ nhân đã và đang không ngừng tìm tòi, sáng tạo để đưa âm thanh độc đáo của đàn đá vào các tác phẩm âm nhạc mới5. Một ví dụ điển hình là bộ đàn đá hiện đại 100 thanh do hai nghệ sĩ Nguyễn Chí Trung và Nguyễn Đức Lộc sáng tạo, gồm 2 giàn đàn mỗi giàn 50 thanh11. Đây là bộ đàn đá nhiều thanh nhất Việt Nam, góp phần khẳng định sự phát triển và sức sống mãnh liệt của loại nhạc cụ cổ xưa này trong thời kỳ hiện đại.

Bảo Tồn và Phát Huy

Nhận thức được giá trị văn hóa to lớn của đàn đá, UNESCO đã xếp đàn đá vào danh sách các nhạc cụ trong “Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên”5. Hiện nay, đàn đá được trưng bày ở nhiều bảo tàng trên khắp Việt Nam, như Bảo tàng Đồng Nai, Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa, Bảo tàng Bình Phước, Bảo tàng âm thanh Đắk Nông..3.

Song song với việc bảo tồn, đàn đá cũng được đưa vào phục vụ du lịch, góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam đến với bạn bè quốc tế14. Du khách có thể thưởng thức âm thanh độc đáo của đàn đá tại các điểm du lịch như Gành Đá Đĩa (Phú Yên), Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam..3.

Đàn đá là một di sản văn hóa quý báu của người Tây Nguyên, mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc sắc. Âm thanh của đàn đá không chỉ là âm thanh của đá, mà còn là tiếng lòng của người Tây Nguyên, là âm vang của lịch sử, là tiếng nói của thiên nhiên. Đàn đá như một cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hiện đại, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam5. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của đàn đá không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế – xã hội của địa phương.

Nguồn trích dẫn

  1. Đàn đá – Wikipedia, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0n_%C4%91%C3%A1
  2. Giới thiệu về Nhạc cụ Đàn đá của Việt Nam, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://nhaccumoza.com/blog/gioi-thieu-ve-nhac-cu-dan-da-cua-viet-nam/
  3. Đàn đá – Thanh âm của đại ngàn – Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật., truy cập vào tháng 3 8, 2025, http://vanhoanghethuat.vn/bao-ton-phat-huy-gia-tri-van-hoa-truyen-thong-tieu-bieu-cua-cac-dan-toc-thieu-so-dan-da-thanh-am-cua-dai-ngan.htm
  4. Đàn đá, âm hưởng độc đáo của các dân tộc Tây Nguyên | Ban Dân …, truy cập vào tháng 3 8, 2025, http://danvan.vn/Home/Van-hoa-van-nghe/9563/Dan-da-am-huong-doc-dao-cua-cac-dan-toc-Tay-Nguyen
  5. Đàn đá: Nhạc cụ gõ cổ xưa của Việt Nam, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://hcmussh.edu.vn/news/item/18301
  6. Đàn đá: Nhạc cụ gõ cổ xưa của Việt Nam – Bảo tàng tỉnh Bình Phước, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://baotangbinhphuoc.org.vn/dan-da-nhac-cu-go-co-xua-cua-viet-nam/
  7. Đàn đá, âm vang thượng cổ đại ngàn – ADAM Muzic, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://adammuzic.vn/dan-da-am-vang-thuong-co-dai-ngan/
  8. Đàn đá: Nhạc cụ gõ cổ xưa của Việt Nam, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3099/72884/djan-dja-nhac-cu-go-co-xua-cua-viet-nam.html
  9. Đàn đá trong văn hóa Tây Nguyên – Báo Đắk Lắk điện tử, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://baodaklak.vn/channel/9803/201508/dan-da-trong-van-hoa-tay-nguyen-2402940/
  10. Đàn đá – Linh hồn dân tộc Tây Nguyên – Trường nhạc Việt Thanh, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://truongnhac.edu.vn/5081.html
  11. Nhận đặt làm Đàn đá Tây nguyên biểu diễn – NHẠC CỤ PHONG VÂN, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://nhaccuphongvan.vn/nhan-dat-lam-dan-da-tay-nguyen-bieu-dien/
  12. Hút hồn với giai điệu phát ra bên trong Bảo tàng âm thanh Đắk Nông, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://laodong.vn/dttg/van-hoa-kien-truc/hut-hon-voi-giai-dieu-phat-ra-ben-trong-bao-tang-am-thanh-dak-nong-1151828.html
  13. Bảo tàng Âm thanh độc đáo ở Đắk Nông – Tuổi Trẻ Online, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://tuoitre.vn/bao-tang-am-thanh-doc-dao-o-dak-nong-20240729144217062.htm
  14. Phú Yên đưa nghệ thuật đàn đá vào phục vụ khách du lịch, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://www.vietnamplus.vn/phu-yen-dua-nghe-thuat-dan-da-vao-phuc-vu-khach-du-lich-post886142.vnp
  15. Nhịp đàn ở ghềnh Đá Đĩa – Báo Công an nhân dân, truy cập vào tháng 3 8, 2025, https://cand.com.vn/kinh-te-van-hoa-the-thao/nhip-dan-o-ghenh-da-dia-i744885/

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony