Đờn ca tài tử
Đờn ca tài tử (Chữ Hán: 彈歌才子) hay nhạc tài tử (樂才子) là một thể loại nhạc thính phòng trong nền âm nhạc truyền thống của miền Nam Việt Nam. Hệ thống nhạc cụ của thể loại này có nét tương đồng với phong cách ca Huế; ngoài ra còn sử dụng các phiên bản cải biên của nhạc cụ phương Tây như đàn ghi-ta (guitar), vĩ cầm (violin) và hạ uy cầm (steel guitar). Vọng cổ (“Hoài niệm về quá khứ”) là một trong những bản nhạc tài tử phổ biến nhất, được sáng tác vào năm 1919 bởi nhạc sĩ Cao Văn Lầu (tức ông Sáu Lầu), quê ở tỉnh Bạc Liêu, Nam Bộ.[1]
Nguồn gốc tên gọi (Từ nguyên)
Thuật ngữ này bắt nguồn từ các từ Hán-Việt: nhạc (樂, nghĩa đen là “âm nhạc”) và tài tử (才子, nghĩa đen là “người nghệ sĩ tài hoa” hay “bậc kỳ tài”; nghĩa gốc trong tiếng Hán là “người trí thức tài năng”).
Biểu diễn
Dàn nhạc thường sử dụng năm loại nhạc cụ, thường được gọi là “Ngũ Tuyệt”, bao gồm: đàn tranh (thập lục), đàn tỳ bà, đàn kìm (đàn nguyệt), đàn cò (đàn nhị), và đàn tam. Những nhạc cụ này thường được đệm thêm bởi tiếng sáo trúc bảy lỗ (hoặc ống tiêu).[2]
Về trang phục, hầu hết những người biểu diễn Đờn ca tài tử đều là bạn bè và hàng xóm láng giềng, vì vậy họ thường mặc thường phục giản dị trong các buổi sinh hoạt.[3] Chỉ khi biểu diễn tại các đình, miếu hoặc trên các sân khấu trang trọng, họ mới mặc trang phục biểu diễn truyền thống (áo dài).[4][5]
Trong những năm gần đây, để đáp ứng nhu cầu du lịch, các nhóm nhạc tài tử đã tổ chức thành các câu lạc bộ bán chuyên nghiệp. Bên cạnh công việc chính mưu sinh, họ biểu diễn âm nhạc theo yêu cầu của du khách.[6]
Một số người cho rằng thuật ngữ “tài tử” có nghĩa là “nghiệp dư” (amateur). Trên thực tế, nó mang nghĩa là “tài năng”, hàm ý rằng những cá nhân này không theo đuổi âm nhạc như một kế sinh nhai, mà coi đó là niềm đam mê hoặc để giải trí ngẫu hứng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là họ thiếu chuyên môn. Ngược lại, để trở thành một nghệ sĩ tài tử thực thụ, người chơi phải trải qua nhiều năm luyện tập chuyên cần.
Về mặt âm nhạc, vai trò của người hát và nhạc công là bình đẳng (song hành). Trong ca trù (một loại hình hát truyền thống của miền Bắc và Bắc Trung Bộ), người biểu diễn thường là nữ (đào nương), trong khi đờn ca tài tử bao gồm cả nam và nữ tham gia với vai trò ngang nhau.
Đờn ca tài tử sử dụng các nhạc cụ như đàn cò, đàn nguyệt (đàn kìm), đàn tranh, song loan (một nhạc cụ gõ bằng gỗ để giữ nhịp), và đôi khi là ghi-ta phím lõm (một loại ghi-ta được khoét lõm phím dùng trong âm nhạc miền Nam).[7] Loại hình âm nhạc này không chỉ được biểu diễn tại các lễ hội, tụ họp mà còn diễn ra sau những vụ mùa gặt hái.[8] Nó có thể được chơi dưới bóng cây, trên thuyền, hoặc trong một đêm trăng sáng.[9]
Xem thêm
-
Ghi-ta phím lõm
-
Vọng cổ
-
Cải lương
-
Âm nhạc Việt Nam
Tài liệu tham khảo
Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.