Back

Falsetto

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Giọng gió (Falsetto)

Giọng gió (tiếng Anh: Falsetto /fɔːlˈsɛtoʊ/, tiếng Ý: [falˈsetto]; dạng nhỏ của từ falso trong tiếng Ý, nghĩa là “giả”) là âm vực giọng (vocal register) nằm ngay phía trên âm vực giọng thật (modal voice) và trùng lặp với nó khoảng một quãng tám.

Nó được tạo ra bởi sự rung động của các mép dây chằng (ligamentous edges) của dây thanh đới, toàn bộ hoặc một phần. Thường được nhắc đến trong bối cảnh ca hát, giọng gió là một đặc điểm phát âm của cả hai giới, và cũng là một trong bốn âm vực giọng nói chính được công nhận bởi ngành bệnh học ngôn ngữ (speech pathology).

Thuật ngữ falsetto thường được sử dụng nhất trong bối cảnh ca hát để chỉ một loại phát âm thanh nhạc cho phép ca sĩ hát những nốt nhạc nằm ngoài quãng giọng của giọng bình thường, hay còn gọi là giọng thật (M1). Âm sắc điển hình của âm vực giọng gió (hay M2) thường có đặc điểm là nhiều hơi thở (breathy) và âm thanh giống tiếng sáo, tương đối ít bồi âm (overtones) — giọng này hạn chế hơn so với giọng thật cả về sự biến đổi cường độ lẫn chất lượng âm sắc. Tuy nhiên, William Vennard chỉ ra rằng trong khi hầu hết những người chưa qua đào tạo thường phát ra âm thanh tương đối “hơi” (breathy) hoặc “hú” (hooty) khi sử dụng giọng gió, thì trong những trường hợp hiếm hoi, có những cá nhân đã phát triển được khả năng tạo âm giọng gió mạnh mẽ hơn nhiều, mang lại âm thanh có độ vang (ring) tốt hơn.

Quy trình giải phẫu

Giọng thật (modal voice/register) và giọng gió (falsetto register) khác nhau chủ yếu ở hoạt động của dây thanh đới. Việc tạo ra giọng bình thường liên quan đến sự rung động của toàn bộ dây thanh đới, với thanh môn (glottis) mở ra trước tiên ở phía dưới và sau đó ở phía trên. Ngược lại, việc tạo ra giọng gió chỉ làm rung các mép dây chằng của các nếp gấp thanh quản (vocal folds) trong khi phần thân của mỗi nếp gấp vẫn tương đối thả lỏng. Sự chuyển đổi từ giọng thật sang giọng gió xảy ra khi phần thân chính của mỗi dây thanh đới, hay cơ thanh âm (vocalis muscle), thư giãn, cho phép các cơ nhẫn giáp (cricothyroid muscles) kéo căng các dây chằng thanh âm. William Vennard mô tả quá trình này như sau:

“Khi các cơ thanh âm thả lỏng, các cơ nhẫn giáp có thể đặt một lực căng dọc lớn lên các dây chằng thanh âm. Lực căng có thể tăng lên để nâng cao độ ngay cả sau khi chiều dài tối đa của các dây thanh đã đạt được. Điều này làm cho các nếp gấp thanh quản mỏng đi sao cho sự khác biệt về pha dọc là không đáng kể. Các cơ thanh âm dạt sang hai bên của thanh quản và sự rung động diễn ra gần như hoàn toàn ở các dây chằng.”

Trong âm vực giọng thật, các nếp gấp thanh quản (khi quan sát bằng đèn hoạt nghiệm – stroboscope) được thấy là tiếp xúc hoàn toàn với nhau trong mỗi lần rung động, khép kín hoàn toàn khe hở giữa chúng, dù chỉ trong một thời gian rất ngắn. Sự khép kín này cắt đứt luồng không khí thoát ra. Khi áp suất không khí trong khí quản tăng lên do sự khép kín này, các nếp gấp bị thổi tách ra, trong khi các mỏm thanh âm của sụn phễu (arytenoid cartilages) vẫn nằm ở vị trí đối diện nhau. Điều này tạo ra một khe hở hình bầu dục giữa các nếp gấp và một lượng không khí thoát ra, làm giảm áp suất bên trong khí quản. Sự lặp lại nhịp nhàng của chuyển động này tạo ra nốt nhạc.

Tuy nhiên, trong giọng gió, các nếp gấp thanh quản được thấy là bị thổi tách ra, và ở những người hát giọng gió chưa qua đào tạo, một lỗ hổng hình bầu dục vĩnh viễn được để lại ở giữa các mép của hai nếp gấp, qua đó một lượng không khí nhất định thoát ra liên tục chừng nào âm vực này còn được sử dụng. Tuy nhiên, ở những giọng nam cao (countertenor) điêu luyện, niêm mạc của các nếp gấp thanh quản tiếp xúc hoàn toàn với nhau trong mỗi chu kỳ rung động. Các sụn phễu cũng được giữ ở vị trí đối diện chắc chắn trong âm vực giọng này. Chiều dài hoặc kích thước của lỗ hổng hình bầu dục hoặc khoảng cách giữa các nếp gấp có thể thay đổi, nhưng được biết là sẽ lớn hơn khi áp suất không khí đẩy ra tăng lên.

Các nếp gấp được cấu tạo từ mô đàn hồi và mô mỡ. Bề mặt các nếp gấp được bao phủ bởi niêm mạc thanh quản, được hỗ trợ sâu hơn bên dưới bởi các sợi trong cùng của cơ giáp phễu (thyroarytenoid muscle). Trong giọng gió, các mép màng cực hạn (tức là các mép xa nhất so với giữa khe hở giữa các nếp gấp) dường như là những phần duy nhất rung động. Khối lượng tương ứng với phần trong cùng của cơ giáp phễu vẫn đứng yên và bất động.

Một số ca sĩ cảm thấy cơ bắp được giải tỏa khi họ chuyển từ giọng thật sang giọng gió.

Nghiên cứu đã tiết lộ rằng không phải tất cả người nói và người hát đều tạo ra giọng gió theo cùng một cách chính xác. Một số người để phần sụn của thanh môn mở (đôi khi được gọi là ‘khe hở đột biến’ – mutational chink), và chỉ hai phần ba phía trước của các dây chằng thanh âm tham gia vào rung động. Âm thanh tạo ra, điển hình ở nhiều thanh thiếu niên, có thể trong trẻo và giống tiếng sáo, nhưng thường yếu và thiếu sức sống về chất lượng. Ở những người khác, toàn bộ chiều dài của thanh môn mở và đóng trong mỗi chu kỳ. Ở những người khác nữa, một hiện tượng gọi là damping (tắt dần) xuất hiện, với lượng mở thanh môn ngày càng ít đi khi cao độ tăng lên, cho đến khi chỉ còn một khe nhỏ xuất hiện ở các cao độ cao nhất. Loại giọng gió “khe hở đột biến” được coi là không hiệu quả và yếu, nhưng có ít thông tin về điểm mạnh và điểm yếu tương đối của hai loại còn lại.

Giọng gió ở nữ (Female falsetto)

Cả hai giới đều có khả năng vật lý để phát âm trong âm vực giọng gió. Trước các nghiên cứu do các nhà khoa học thực hiện vào những năm 1950 và 1960, người ta tin rằng chỉ có nam giới mới có thể tạo ra giọng gió. Một lời giải thích khả dĩ cho việc không nhận ra giọng gió ở nữ giới sớm hơn là khi nam giới phát âm ở giọng gió, có sự thay đổi rõ rệt hơn về âm sắc và cường độ giữa giọng thật và giọng gió so với giọng nữ. Điều này một phần là do sự khác biệt về chiều dài và khối lượng của các nếp gấp thanh quản và sự khác biệt về dải tần số. Tuy nhiên, các nghiên cứu điện ảnh và video về hoạt động thanh quản chứng minh rằng phụ nữ có thể và thực sự tạo ra giọng gió, và các nghiên cứu điện cơ (electromyographic) của một số nhà bệnh học ngôn ngữ và sư phạm thanh nhạc hàng đầu cung cấp thêm sự xác nhận.

Mặc dù bằng chứng khoa học đã chứng minh phụ nữ có âm vực giọng gió, vấn đề “giọng gió nữ” đã gặp phải tranh cãi giữa các giáo viên thanh nhạc. Tranh cãi này không tồn tại trong giới khoa học và các lập luận chống lại sự tồn tại của giọng gió nữ không phù hợp với bằng chứng sinh lý học hiện tại. Một số người tiên phong trong sư phạm thanh nhạc, như Margaret Green và William Vennard, đã nhanh chóng áp dụng các nghiên cứu khoa học hiện hành vào những năm 1950 và theo đuổi việc ghi lại quá trình sinh học của giọng gió nữ trên phim. Họ còn đi xa hơn khi kết hợp nghiên cứu của mình vào phương pháp sư phạm dạy ca sĩ nữ. Những người khác từ chối chấp nhận ý tưởng này, và sự phản đối khái niệm giọng gió nữ vẫn tiếp tục trong số một số giáo viên thanh nhạc rất lâu sau khi bằng chứng khoa học đã chứng minh sự tồn tại của nó. Ca sĩ opera nổi tiếng và giáo viên thanh nhạc Richard Miller đã chỉ ra trong ấn phẩm năm 1997 của mình National Schools of Singing: English, French, German, and Italian rằng trong khi trường phái giáo viên thanh nhạc Đức đã phần lớn chấp nhận ý tưởng về giọng gió nữ vào thực hành sư phạm, thì có sự chia rẽ trong các trường phái Pháp và Anh, và sự bác bỏ hoàn toàn ý tưởng về giọng gió nữ trong trường phái hát Ý. Trong cuốn sách năm 2004 của mình, Solutions for Singers: Tools For Performers and Teachers, Miller nói: “Thật phi logic khi nói về giọng gió nữ, bởi vì phụ nữ không có khả năng tạo ra một âm sắc ở quãng cao khác biệt hoàn toàn so với các chất lượng mezza voce (nửa giọng) hoặc voce piena in testa (giọng đầu toàn phần) của họ”.

Tuy nhiên, các tác giả khác về ca hát đã cảnh báo về những nguy hiểm của việc không nhận ra rằng phụ nữ có âm vực giọng gió. McKinney, người bày tỏ sự lo ngại rằng nhiều cuốn sách về nghệ thuật ca hát hoàn toàn bỏ qua hoặc lướt qua vấn đề giọng gió nữ hoặc khăng khăng rằng phụ nữ không có giọng gió, lập luận rằng nhiều ca sĩ nữ trẻ thay thế giọng gió cho phần trên của giọng thật. Ông tin rằng việc không nhận ra giọng gió nữ này đã dẫn đến việc xác định sai các giọng nữ trầm (contralto) và nữ trung (mezzo-soprano) trẻ tuổi thành giọng nữ cao (soprano), vì các loại giọng thấp hơn này dễ dàng hát trong âm vực thuận lợi (tessitura) của soprano bằng cách sử dụng giọng gió của họ.

Lịch sử âm nhạc

Việc sử dụng giọng gió trong âm nhạc phương Tây có từ rất lâu đời. Nguồn gốc của nó khó truy tìm do sự mơ hồ trong thuật ngữ. Có thể khi các nhà văn thế kỷ 13 phân biệt giữa các âm vực ngực, họng và đầu (pectoris, guttoris, capitis), họ đã dùng capitis để chỉ cái mà sau này được gọi là falsetto. Đến thế kỷ 16, thuật ngữ falsetto đã phổ biến ở Ý. Bác sĩ Giovanni Camillo Maffei, trong cuốn sách Discorso della voce e del modo d’apparare di cantar di garganta năm 1562, giải thích rằng khi một ca sĩ nam trầm hát ở quãng soprano, giọng đó được gọi là “falsetto”. Trong một cuốn sách của G.B. Mancini, có tên Pensieri e riflessioni viết năm 1774, falsetto được đánh đồng với “voce di testa” (dịch là ‘giọng đầu’ hay ‘head voice’).

Âm vực giọng gió được sử dụng bởi các nam ca sĩ phản nam (countertenor) để hát ở quãng giọng alto (nữ trầm) và đôi khi là quãng soprano (nữ cao), và đây là tiêu chuẩn trước khi phụ nữ được hát trong các dàn hợp xướng. Falsetto đôi khi được sử dụng bởi các chuyên gia âm nhạc cổ điển ngày nay và thường xuyên trong các dàn hợp xướng nhà thờ Anh bởi những người đàn ông hát bè alto.

Có sự khác biệt giữa cách sử dụng hiện đại của thuật ngữ “giọng đầu” (head voice) và ý nghĩa trước đây của nó trong thời kỳ Phục hưng như một loại falsetto, theo nhiều chuyên gia thanh nhạc. Ngày nay, giọng đầu thường được định nghĩa là sự pha trộn giữa giọng ngực và giọng đầu (mix voice), do đó tạo ra âm thanh mạnh hơn falsetto. Falsetto có thể được tô màu hoặc thay đổi để nghe khác biệt. Nó có thể được tạo kiểu cổ điển để nghe giống như các giọng phản nam cổ điển, hoặc được hát theo các phong cách âm nhạc đương đại hơn.

Trong opera, người ta tin rằng giọng ngực, giọng trung và giọng đầu xuất hiện ở phụ nữ. Giọng đầu của nam giới, theo David A. Clippinger, nói chung tương đương với giọng trung của phụ nữ. Điều này có thể có nghĩa là giọng đầu của phụ nữ là tương đương với giọng gió của nam giới. Mặc dù, trong giảng dạy đương đại, một số giáo viên không còn nói về giọng trung nữa, mà chọn gọi nó là giọng đầu như với nam giới. Falsetto thường không được các nhà thuần túy cổ điển tính là một phần của quãng giọng của bất kỳ ai ngoại trừ các giọng countertenor. Tuy nhiên, có những ngoại lệ, chẳng hạn như giọng baryton-Martin sử dụng falsetto (xem bài viết về giọng nam trung – baritone).

Sử dụng trong ca hát

Giọng gió bị hạn chế hơn về biến đổi cường độ và chất lượng âm sắc so với giọng thật. Giọng gió không kết nối với giọng thật ngoại trừ ở âm lượng rất thấp, dẫn đến các vết gãy giọng (vocal breaks) khi chuyển từ giọng thật. Nếu không có sự đào tạo thanh nhạc hiện đại để kìm hãm âm lượng của giọng thật, trong vùng trùng lặp này, một cao độ nhất định ở giọng thật sẽ to hơn cùng một cao độ đó khi hát bằng giọng gió. Loại rung động dây thanh đới tạo ra giọng gió ngăn cản việc hát to ngoại trừ ở những nốt cao nhất của âm vực đó; nó cũng hạn chế các màu sắc âm thanh có sẵn do sự đơn giản của dạng sóng âm. Giọng thật có khả năng tạo ra các dạng sóng phức tạp hơn nhiều và vô số màu sắc âm thanh. Tuy nhiên, giọng gió đòi hỏi ít nỗ lực thể chất hơn từ ca sĩ so với giọng thật và, khi được sử dụng đúng cách, có thể tạo ra một số hiệu ứng âm thanh mong muốn.

Sử dụng trong lời nói

Khả năng nói bằng giọng gió là có thể đối với hầu hết đàn ông và phụ nữ. Việc sử dụng falsetto được coi là không phổ biến trong lời nói thông thường của người phương Tây và thường được sử dụng nhiều nhất trong bối cảnh hài hước. Tuy nhiên, việc sử dụng giọng gió khi nói thay đổi theo văn hóa và việc sử dụng nó đã được nghiên cứu ở người Mỹ gốc Phi và nam giới đồng tính trong một số bối cảnh nhất định. Việc sử dụng nó cũng đã được ghi nhận ở miền Nam Hoa Kỳ. Những thay đổi về cao độ lên đến mức falsetto cũng là đặc điểm của tiếng Anh-Anh.

Một số người nói thường xuyên hoặc hoàn toàn bằng giọng gió được các nhà bệnh học ngôn ngữ xác định là mắc chứng rối loạn giọng chức năng (functional dysphonia). Falsetto cũng mô tả những dao động về cao độ nhất thời, nhưng thường lặp lại, phát ra bởi cả hai giới trong quá trình vỡ giọng ở tuổi dậy thì. Tuy nhiên, những thay đổi này rõ ràng hơn và xảy ra với tần suất lớn hơn ở bé trai so với bé gái. Việc không trải qua quá trình vỡ giọng đúng cách được gọi là puberphonia (rối loạn giọng tuổi dậy thì).


Tài Liệu Tham Khảo
  1.  Stanley Sadie; George Grove, eds. (1995). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London: South China Printing Company. ISBN 9781561591749. OCLC 5676891.
  2.  Joseph C. Stemple; Leslie E. Glaze; Bernice K. Gerdeman (2000). Clinical Voice Pathology: Theory and Management. Singular. p. 359.
  3.  Gillyanne Kayes (2000). Singing and the Actor. Psychology Press. p. 156.
  4.  Shirlee Emmons; Constance Chase (2006). Prescriptions for Choral Excellence. Oxford University Press. ISBN 9780198040231.
  5.  Van Ambrose Christy (1975). Expressive Singing. W. C. Brown. p. 95.
  6.  McKinney, James (1994). The Diagnosis and Correction of Vocal Faults. Genovex Music Group. ISBN 978-1565939400.
  7.  William Vennard (1967). Singing: The Mechanism and the Technic. Carl Fischer Music. p. 89.
  8.  Large, John (February–March 1972). “Towards an Integrated Physiologic-Acoustic Theory of Vocal Registers”. The NATS Bulletin. 28: 30–35.
  9.  Vennard, William (1967). Singing: The Mechanism and the Technic. Carl Fischer. ISBN 978-0825800559.
  10.  Greene, Margaret; Lesley Mathieson (2001). The Voice and its Disorders. John Wiley & Sons; 6th Edition. ISBN 978-1861561961.
  11.  Richard Miller (1997). National Schools of Singing: English, French, German, and Italian. Scarecrow Press. p. 115.
  12.  Miller, Richard. Solutions for Singers: Tools for Performers and Teachers (Oxford University Press, 2004), page 148
  13.  The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Edited by Stanley Sadie, Volume 6. Edmund to Fryklund. ISBN 1-56159-174-2, Copyright Macmillan 1980.
  14.  Sadie, Stanley. 2001. “Alto”. New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell. London: Macmillan Publishers.
  15.  Williams, Mark (5 October 2016). “What’s the Difference Between Head Voice and Falsetto”. The Vocal Coach. Archived from the original on Sep 12, 2017. Retrieved 11 September 2017.
  16.  Ron (November 27, 2014). “Justin Timberlake – “FutureSex/LoveSounds””. Singaana.com. Archived from the original on 2014-11-30. Timberlake’s falsetto layering on top of another as the tunes develop to their crescendos.
  17.  The Oxford Dictionary of Opera. John Warrack and Ewan West, ISBN 0-19-869164-5.
  18.  Clippinger, David Alva (1917). The Head Voice and Other Problems: Practical Talks on Singing. Oliver Ditson Company. p. 24. Project Gutenberg etext.
  19.  The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Edited by Stanley Sadie, Volume 2. Back to Bolivia. ISBN 1-56159-174-2, Copyright Macmillan Publishers Limited 1980.
  20.  Van den Berg, J.W. (December 1963). “Vocal Ligaments versus Registers”. The NATS Bulletin. 19: 18.
  21.  Cooper, Morton (1973). Modern Techniques of Vocal Rehabilitation. Charles C. Thomas.
  22.  Nielsen, Rasmus (2010). “”I ain’t Never Been Charged with Nothing!”: The Use of Falsetto Speech as a Linguistic Strategy of Indignation”. University of Pennsylvania Working Papers in Linguistics. Vol. 15, no. 2, Article 13. University of Pennsylvania. Retrieved 6 December 2011.
  23.  Podesva, Robert J. (2007). “Phonation type as a stylistic variable: The use of falsetto in constructing a persona” (PDF). Journal of Sociolinguistics. 11 (4). Blackwell Publishing Ltd: 478–504. doi:10.1111/j.1467-9841.2007.00334.x. S2CID 35856647.
  24.  Fennell, Barbara A. (2001). A History of English: A Sociolinguistic Approach. Blackwell Publishing. p. 236.
  25.  Herman, Lewis; Herman, Margaurite Shalett (1997). Foreign Dialects: A Manual for Actors, Directors and Writers. Rutledge. p. 45.
  26.  Aronson, Arnold Elvin; Bless, Diane M. (2009). Clinical Voice Disorders.

Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony