LUYỆN THANH NHƯ CA SĨ
Có một khát khao chung ở rất nhiều người: làm thế nào để hát hay như ca sĩ? Nhiều người tin rằng đó hoàn toàn là do “trời phú”, là năng khiếu bẩm sinh mà người thường không thể có được. Tuy nhiên, giọng hát của ca sĩ chuyên nghiệp không chỉ đến từ tài năng, mà nó là kết tinh của một quá trình khổ luyện có phương pháp, có kỷ luật và hoàn toàn khoa học. Tài năng có thể cho họ một điểm xuất phát thuận lợi, nhưng chính sự luyện tập đúng đắn mới là thứ mài giũa viên ngọc thô thành một tuyệt tác. Giọng hát của bạn cũng chính là một “nhạc cụ” độc nhất vô nhị. Và để chơi được loại nhạc cụ đặc biệt này, bạn cần phải học cách sử dụng, bảo dưỡng và nâng cấp nó mỗi ngày
1: NỀN TẢNG CỦA GIỌNG HÁT
- Hơi Thở
Đây là điều quan trọng bậc nhất, là khởi nguồn của mọi âm thanh. Hát không phải là la hét, mà là điều khiển một luồng hơi ổn định đi qua dây thanh quản. Ca sĩ có thể hát những câu dài, những nốt cao đầy nội lực chính là nhờ họ sở hữu một cột hơi vững chắc.
Sai lầm phổ biến: Hầu hết chúng ta khi hát theo bản năng đều lấy hơi bằng ngực. Bạn sẽ thấy vai và ngực nhô lên khi hít vào. Cách lấy hơi này rất nông, khiến bạn nhanh hết hơi, giọng hát yếu, chông chênh và gây căng thẳng cho cổ họng.
Kỹ thuật đúng – Hơi thở đáy phổi: Hơi thở khi chúng ta hít vào sẽ đi xuống đáy phổi, và tại đó làn hơi sẽ được giữ chặt bằng cơ hoành, cơ hoành là một vòm cơ lớn nằm ngay dưới lá phổi. Khi bạn hít vào, cơ hoành hạ xuống, đẩy các cơ quan nội tạng ra phía trước, làm bụng phình ra. Cách lấy hơi này sâu hơn rất nhiều, tạo ra một cột hơi ổn định và mạnh mẽ.
- Cách tìm cảm giác lấy hơi vào đáy phổi:
- Nằm ngửa trên sàn, thả lỏng toàn thân. Đặt một cuốn sách mỏng lên bụng.
- Hít vào từ từ bằng cả miệng và mũi. Hãy tập trung vào việc làm cho cuốn sách từ từ nâng lên. Vai và ngực của bạn gần như không di chuyển.
- Thở ra từ từ bằng miệng, cảm nhận cuốn sách hạ xuống một cách đều đặn.
- Khi đã quen với cảm giác này, hãy thực hành ở tư thế ngồi và đứng. Chống một tay lên cơ liên sườn, một tay lên ngực để cảm nhận.
- Bài tập “Xì”: Hít một hơi thật sâu bằng cơ hoành. Sau đó, mím nhẹ hai hàm răng và bắt đầu xì ra một luồng hơi (tạo âm thanh “sssss”). Nhiệm vụ của bạn là giữ cho luồng hơi này thật ĐỀU và KÉO DÀI nhất có thể. Bài tập này giúp bạn học cách tiết chế và điều khiển luồng hơi thoát ra.
- Bài tập “Thổi nến”: Đặt một ngọn nến đang cháy cách miệng khoảng 30-40cm. Hít sâu và thổi ra một luồng hơi nhẹ nhàng, mục tiêu là làm cho ngọn lửa rung rinh hoặc nghiêng đi chứ không bị tắt. Điều này rèn luyện sự kiểm soát tinh vi của luồng hơi.
- Bài tập “Đếm sao”: Hít một hơi thật sâu, sau đó bắt đầu đếm “một ông sao sáng, hai ông sao sáng, ba ông sao sáng…” cho đến khi hết hơi. Cố gắng đếm thật rõ chữ, đều nhịp và ghi nhớ số “ông sao” bạn đếm được để phá kỷ lục của chính mình vào lần sau.
- Tư Thế – “Kiến Trúc” Của Bộ Máy Phát Âm
Hãy tưởng tượng một chiếc ống nước. Nếu nó bị gập hay xoắn lại, nước sẽ không thể chảy qua một cách mạnh mẽ. Cơ thể bạn cũng vậy. Một tư thế sai sẽ tạo ra những “nút thắt” vô hình, cản trở đường đi của âm thanh.
o Hai chân dang rộng bằng vai, trọng lượng dồn đều lên cả hai bàn chân.
o Đầu gối hơi chùng nhẹ, không khóa khớp.
o Xương chậu cân bằng, cột sống vươn thẳng lên trên. Tưởng tượng có một sợi dây vô hình kéo đỉnh đầu bạn lên trần nhà.
o Vai thả lỏng hoàn toàn, buông xuống một cách tự nhiên.
o Ngực mở rộng nhưng không ưỡn quá mức.
o Cằm song song với mặt sàn.
o Ngồi thẳng trên ghế, chỉ ngồi ở khoảng nửa trước của ghế, không dựa lưng.
o Hai bàn chân đặt phẳng và vững chắc trên sàn nhà.
o Giữ lưng thẳng như khi đứng.
- Thả Lỏng & Giải Phóng
Sự căng cứng là kẻ thù số một của giọng hát hay. Khi bạn căng cơ cổ, hàm, vai, bạn đang vô tình “bóp nghẹt” chính giọng hát của mình. Âm thanh phát ra sẽ bị bí, chói và rất tốn sức. Ca sĩ chuyên nghiệp trông rất thoải mái khi hát những nốt cao chính là vì họ đã học được cách giải phóng mọi căng thẳng không cần thiết.
2: CÁC BÀI TẬP LUYỆN THANH CỐT LÕI
- Khởi Động
Giống như vận động viên phải khởi động trước khi thi đấu, bạn tuyệt đối không được hát ngay mà phải làm ấm giọng. Việc này giúp các cơ thanh quản được làm nóng từ từ, tăng lưu lượng máu và tránh gây tổn thương.
- Rung môi: Đây là bài tập “thần thánh” của giới ca sĩ. Mím nhẹ hai môi và thổi một luồng hơi qua, làm cho đôi môi rung lên tạo ra âm thanh “brrrr”. Vừa rung môi, vừa tạo ra giai điệu đi từ thấp lên cao rồi xuống thấp. Bài tập này kết nối hơi thở với âm thanh một cách nhẹ nhàng nhất, đồng thời massage cho môi và cơ mặt.
- Rung lưỡi: Tương tự rung môi, nhưng lần này bạn đặt đầu lưỡi lên vòm miệng trên (ngay sau hàm răng cửa) và tạo âm thanh “trrrr”. Bài tập này cực kỳ hiệu quả để thả lỏng gốc lưỡi, một trong những nơi dễ bị căng cứng nhất.
- Ngân âm “M”: Ngậm miệng lại một cách tự nhiên, hai hàm răng không chạm vào nhau. Bắt đầu ngân nga âm “mmmmmm” ở một cao độ thoải mái. Hãy cảm nhận sự rung động ở vùng môi, mũi và trán. Đây là cách bạn tìm kiếm “điểm vang” và khởi động dây thanh một cách an toàn.
- Luyện Tập Cao Độ và Sự Linh Hoạt
Đây là những bài tập giúp bạn hát đúng nốt hơn, giọng hát trở nên nhanh nhẹn và mở rộng được quãng giọng (âm vực).
o Bắt đầu với gam 5 nốt đơn giản: Đồ – Rê – Mi – Pha – Sol – Pha – Mi – Rê – Đồ.
o Sử dụng các nguyên âm khác nhau để hát: “Ma-Ma-Ma-Ma-Ma…”, “Mê-Mê-Mê…”, “Mi-Mi-Mi…”.
o Khi đã quen, hãy tập với gam đủ 8 nốt (quãng tám).
o Hãy dùng một ứng dụng piano trên điện thoại để đảm bảo bạn hát đúng cao độ của từng nốt. Mục tiêu là hát thật mượt mà, không bị gãy hoặc chênh phô giữa các nốt.
o Là bài tập hát các nốt trong một hợp âm, ví dụ: Đồ – Mi – Sol – Đố (đi lên) – Sol – Mi – Đồ (đi xuống).
o Bài tập này giúp bạn luyện khả năng hát “nhảy quãng” một cách chính xác, điều rất cần thiết trong nhiều bài hát.
o Bắt chước âm thanh của một chiếc còi cứu hỏa. Bắt đầu từ nốt thấp nhất trong quãng giọng của bạn, lướt một đường thật mượt lên nốt cao nhất có thể, rồi lại lướt xuống.
o Sử dụng âm “U” hoặc “I” để thực hiện. Bài tập này cực kỳ hữu ích trong việc kết nối các khoảng âm (giọng ngực, giọng pha, giọng đầu) mà không bị “gãy”.
- Luyện Tập Cộng Hưởng
Tại sao giọng ca sĩ nghe rất vang và đầy đặn dù họ không hề la hét? Đó là nhờ kỹ thuật cộng hưởng. Âm thanh gốc phát ra từ dây thanh quản thực ra khá nhỏ. Nó được khuếch đại lên nhiều lần nhờ các “khoang cộng hưởng” tự nhiên trong cơ thể: khoang ngực, khoang họng, khoang miệng và các xoang mũi, trán.
- Cộng hưởng mũi/mặt: Ngân dài âm “NG” (như trong từ “soNG”). Bạn sẽ cảm thấy sự rung động rất rõ ở khu vực sống mũi và xung quanh. Đây là “điểm vang” quan trọng giúp giọng hát sáng và bay bổng.
- Bài tập “Nee” hoặc “Gee”: Hát các nốt gam với âm “Nee-Nee-Nee…”. Âm này giúp hướng luồng âm thanh về phía trước, vào đúng khu vực “mặt nạ” (mask) để tạo ra cộng hưởng.
- Kết nối cộng hưởng với nguyên âm mở: Ngân dài âm “Mmmm”, cảm nhận độ rung ở môi. Sau đó, trong khi vẫn giữ độ rung đó, hãy từ từ mở miệng thành nguyên âm “A”: “Mmmmmmm-AAAAA”. Bạn đang học cách giữ được sự cộng hưởng ngay cả khi mở khẩu hình để hát.
PHẦN 3: TỪ KỸ THUẬT ĐẾN NGHỆ THUẬT – NÂNG TẦM BIỂU DIỄN
Khi đã có kỹ thuật nền, đây là lúc bạn thổi hồn vào bài hát.
- Khẩu Hình và Phát Âm – Tròn Vành Rõ Chữ
- Mở khẩu hình dọc: Một bí quyết của các ca sĩ là họ thường mở khẩu hình theo chiều dọc thay vì bẹt ra theo chiều ngang. Tưởng tượng bên trong miệng bạn là một không gian hình vòm. Khi hát các nguyên âm như A, O, U, hãy để hàm được thả lỏng và hạ xuống, tạo ra không gian tối đa cho âm thanh cộng hưởng. Hãy tập trước gương để quan sát.
- Luyện phụ âm: Hãy chú ý đến việc bật các phụ âm cuối câu chữ một cách rõ ràng nhưng không quá cứng nhắc (ví dụ: “yêU”, “nhớT”, “đêM”…). Chính các phụ âm này tạo nên sự sắc nét và dễ hiểu cho lời ca.
- Kết Nối Các Khoảng Âm
Trong giọng hát của chúng ta thường có 3 khoảng âm chính:
- Giọng ngực (Chest Voice): Âm thanh trầm, ấm, cộng hưởng chủ yếu ở lồng ngực. Đây là giọng nói hàng ngày của bạn.
- Giọng đầu (Head Voice): Âm thanh cao, thanh, nhẹ, cộng hưởng ở khoang đầu và các xoang.
- Giọng pha (Mixed Voice): Là sự pha trộn khéo léo giữa giọng ngực và giọng đầu, giúp bạn hát các nốt ở quãng giữa và cao một cách mượt mà, đầy đặn mà không bị gãy hoặc hét.
Ca sĩ chuyên nghiệp là bậc thầy trong việc chuyển đổi liền mạch giữa các khoảng âm này.
- Thể Hiện Cảm Xúc
Đây chính là điều làm nên sự khác biệt giữa một người thợ hát và một người nghệ sĩ. Kỹ thuật là công cụ, còn cảm xúc là linh hồn.
- Nghiên cứu bài hát: Trước khi hát, hãy đọc và ngẫm nghĩ về lời bài hát. Câu chuyện là gì? Cảm xúc chủ đạo là vui, buồn, đau khổ, hay hy vọng?
- Sử dụng sắc thái: Đừng hát đều đều từ đầu đến cuối. Hãy tập hát to dần (crescendo) và nhỏ dần (decrescendo). Có những đoạn cần hát thầm thì, tự sự, có những đoạn cần bùng nổ, cao trào.
- Ngắt nghỉ: Cách bạn ngắt câu, nghỉ lấy hơi cũng là một nghệ thuật. Một khoảng lặng đúng lúc có thể còn mạnh mẽ hơn vạn lời ca. Hãy lắng nghe các ca sĩ gạo cội để học hỏi cách họ “kể chuyện” bằng âm nhạc.
Hành trình để hát hay như một ca sĩ không phải là con đường tắt, mà là một đại lộ của sự kiên trì, đam mê và luyện tập thông minh. Đừng nản lòng nếu bạn chưa thấy kết quả ngay lập tức. Mỗi ngày 15 phút luyện tập đúng phương pháp sẽ có giá trị hơn nhiều giờ la hét vô định.
Hãy ghi âm lại giọng hát của mình định kỳ hàng tuần, hàng tháng. Bạn sẽ bất ngờ khi nghe lại và nhận ra sự tiến bộ của chính mình. Hãy yêu thương và trân trọng “nhạc cụ” độc nhất mà bạn sở hữu. Bằng sự nỗ lực và kiến thức đúng đắn, tôi tin rằng bạn hoàn toàn có thể đánh thức người nghệ sĩ đang ngủ quên bên trong mình và cất lên những giai điệu đẹp nhất của cuộc đời.
Bài viết được thực hiện bởi THE SUN SYMPHONY JSC, công ty tiên phong trong việc đào tạo và phát triển âm nhạc từ nội lực.
📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp:
Thì The Sun Symphony là công ty chuyên đào tạo và phát triển âm nhạc là sự lựa chọn trí tuệ dành cho bạn.
Không giống như những đơn vị truyền thống khác, The Sun Symphony là thương hiệu đầu tiên tại việt nam cung cấp các giải pháp liên kết phát triển từ nội lực , cam kết giúp cho khách hàng có một con đường đúng đắn ngay từ đầu.