Nhạc cụ dây (String Instrument)
Trong hệ thống phân loại nhạc cụ, nhạc cụ dây – hay còn gọi là chordophones – là những nhạc cụ tạo ra âm thanh bằng dao động của dây khi người chơi gảy, kéo, gõ hoặc tác động lên dây theo nhiều cách khác nhau.
Một số nhạc cụ dây phổ biến được chơi bằng ngón tay hoặc miếng gảy như guitar, ukulele, mandolin. Một số khác được chơi bằng cách kéo cung vĩ như violin, viola, cello, contrabass. Trong các nhạc cụ bàn phím như harpsichord, phím đàn khi bấm sẽ kích hoạt cơ chế gảy dây.

Cơ chế tạo âm thanh
Khi dây dao động, rung động này được truyền qua ngựa đàn vào thùng đàn hoặc bộ cộng hưởng, từ đó khuếch đại âm thanh. Đa số nhạc cụ dây đều có thùng đàn rỗng để tăng độ vang. Các nhạc cụ điện như electric guitar lại dùng pickup để chuyển dao động dây thành tín hiệu điện.
Phân loại nhạc cụ dây theo Hornbostel–Sachs
Hornbostel–Sachs – hệ thống phân loại nhạc cụ phổ biến nhất – chia nhạc cụ dây thành hai nhóm lớn:
1. Nhạc cụ dây đơn giản (Số hiệu 31)
Không có bộ cộng hưởng gắn liền, ví dụ:
2. Nhạc cụ dây phức hợp (Số hiệu 32)
Có bộ cộng hưởng liền khối, ví dụ:
Theo Curt Sachs, nhạc cụ dây còn được chia thành bốn nhóm cơ bản:
Zither (đàn tranh – đàn tam – các loại dây đặt trên mặt phẳng)
-
Musical bow
-
Valiha
-
Clavichord, piano
-
Guzheng, đàn tranh
Lute (đàn có cần)
Gồm các loại đàn có thân và cần đàn nối liền, ví dụ:
Lyre (đàn lia)
Có hai trụ và thanh ngang, ví dụ:
Harp (đàn hạc)
Dây căng vuông góc với mặt đàn.
Nguồn gốc và lịch sử nhạc cụ dây
Thời kỳ tiền sử và cổ đại
Bằng chứng sớm nhất về nhạc cụ dây là bức vẽ trong hang Trois Frères (khoảng 13.000 TCN), thể hiện hình ảnh một nhạc công dùng bow–nhạc cụ một dây dạng cung.
Từ musical bow, các nhạc cụ dây phát triển thành:
Nhiều hiện vật cổ được phát hiện ở Lưỡng Hà như Lyres of Ur cho thấy kỹ thuật chế tạo nhạc cụ dây đã rất phát triển hơn 3.000 năm trước.
Tại Việt Nam, các khảo cổ học đã phát hiện một nhạc cụ 1 dây làm từ sừng hươu có niên đại khoảng 2.000 năm.
Sự phát triển của nhạc cụ dây qua các thời kỳ
Thời Trung Cổ
Nhạc cụ dây phát triển mạnh ở nhiều khu vực:
Thời Phục Hưng – Baroque
Các nhạc cụ dây đạt nhiều cải tiến quan trọng:
-
Violin, viola, cello có thiết kế gần giống hiện đại
-
Guitar Tây Ban Nha ra đời
-
Các nhạc cụ như cittern, bandora phát triển mạnh
Thế kỷ 19
Nhờ công nghệ sản xuất hàng loạt, đàn dây trở nên phổ biến:
-
Guitar 6 dây trở thành tiêu chuẩn
-
Bộ dây hoàn chỉnh trong dàn nhạc giao hưởng bao gồm: violin, viola, cello, contrabass
Thế kỷ 20 – hiện đại
Đột phá lớn nhất chính là điện khí hóa:
-
Xuất hiện electric guitar, electric violin
-
Sử dụng amp, pickup, pedal effect
-
Tạo ra các dòng nhạc mới: blues rock, jazz fusion, heavy metal
Các nhóm nhạc cụ dây theo cấu tạo
-
Lute (có cần đàn):
Guitar, violin, saz, oud
-
Harp (khung đàn có dây căng thẳng):
Harp cổ điển, Celtic harp
-
Zither (dây đặt trên mặt đàn/phím)
Piano, đàn tranh, cimbalom, autoharp
Các kỹ thuật tạo âm trên nhạc cụ dây
1. Gảy dây (Plucking)
Áp dụng cho guitar, ukulele, harp, lute, sitar…
Các nhạc cụ kéo vĩ như violin cũng có thể gảy theo kỹ thuật pizzicato.
2. Kéo vĩ (Bowing)
Dùng vĩ có lông ngựa và nhựa thông để tạo âm. Xuất hiện trên:
-
Violin, viola, cello, contrabass
-
Rebab, erhu, kamancheh
-
Hurdy-gurdy (kéo bằng bánh xe)
3. Gõ dây (Striking)
Kỹ thuật đặc biệt
-
Col legno: dùng thân vĩ gõ vào dây
-
Sul ponticello: kéo sát ngựa đàn, tiếng sắc
-
Sul tasto: kéo gần cần đàn, tiếng mềm
-
E-bow: dùng điện từ kích rung dây
-
Feedback: tạo âm thanh bằng sóng âm phản hồi
Điều khiển cao độ của dây
Cao độ phụ thuộc vào ba yếu tố:
-
Chiều dài dây (dài = thấp, ngắn = cao)
-
Độ căng dây (căng = cao, chùng = thấp)
-
Khối lượng dây (dây quấn kim loại = âm trầm hơn)
Ví dụ:
Nhạc cụ dây trong dàn nhạc giao hưởng
Một dàn nhạc giao hưởng chuẩn sẽ có nhóm nhạc cụ dây gồm:
-
Violin I
-
Violin II
-
Viola
-
Cello
-
Double Bass
Đôi khi bổ sung:
Âm thanh của nhạc cụ dây
Nhạc cụ dây âm thanh chuẩn thường gồm hai phần:
Các loại gỗ phổ biến:
Ngoài ra còn có nhạc cụ làm từ carbon fiber, fiberglass.
Nhạc cụ dây điện và khuếch đại âm thanh
Nhạc cụ dây điện sử dụng:
Điều này cho phép biểu diễn trong không gian rộng lớn và tạo màu sắc âm thanh đa dạng.
Nhạc cụ dây là một họ nhạc cụ phong phú, trải dài từ cổ đại đến hiện đại, từ đàn tranh Á Đông đến guitar điện và violin điện. Cách âm thanh được tạo ra từ sự rung động tinh tế của dây đem lại một thế giới âm nhạc sâu sắc, đa dạng và giàu cảm xúc.
📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp:
Thì The Sun Symphony là công ty chuyên đào tạo và phát triển âm nhạc là sự lựa chọn trí tuệ dành cho bạn.
Không giống như những đơn vị truyền thống khác, The Sun Symphony là thương hiệu đầu tiên tại việt nam cung cấp các giải pháp liên kết phát triển từ nội lực , cam kết giúp cho khách hàng có một con đường đúng đắn ngay từ đầu.