Back

Nhạc cụ dây (String Instrument)

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Nhạc cụ dây (String Instrument)

Trong hệ thống phân loại nhạc cụ, nhạc cụ dây – hay còn gọi là chordophones – là những nhạc cụ tạo ra âm thanh bằng dao động của dây khi người chơi gảy, kéo, gõ hoặc tác động lên dây theo nhiều cách khác nhau.

Một số nhạc cụ dây phổ biến được chơi bằng ngón tay hoặc miếng gảy như guitar, ukulele, mandolin. Một số khác được chơi bằng cách kéo cung vĩ như violin, viola, cello, contrabass. Trong các nhạc cụ bàn phím như harpsichord, phím đàn khi bấm sẽ kích hoạt cơ chế gảy dây.


Cơ chế tạo âm thanh

Khi dây dao động, rung động này được truyền qua ngựa đàn vào thùng đàn hoặc bộ cộng hưởng, từ đó khuếch đại âm thanh. Đa số nhạc cụ dây đều có thùng đàn rỗng để tăng độ vang. Các nhạc cụ điện như electric guitar lại dùng pickup để chuyển dao động dây thành tín hiệu điện.


Phân loại nhạc cụ dây theo Hornbostel–Sachs

Hornbostel–Sachs – hệ thống phân loại nhạc cụ phổ biến nhất – chia nhạc cụ dây thành hai nhóm lớn:

1. Nhạc cụ dây đơn giản (Số hiệu 31)

Không có bộ cộng hưởng gắn liền, ví dụ:

  • Piano

  • Harpsichord

2. Nhạc cụ dây phức hợp (Số hiệu 32)

Có bộ cộng hưởng liền khối, ví dụ:

  • Violin

  • Guitar

  • Cello

Theo Curt Sachs, nhạc cụ dây còn được chia thành bốn nhóm cơ bản:

Zither (đàn tranh – đàn tam – các loại dây đặt trên mặt phẳng)

  • Musical bow

  • Valiha

  • Clavichord, piano

  • Guzheng, đàn tranh

Lute (đàn có cần)

Gồm các loại đàn có thân và cần đàn nối liền, ví dụ:

  • Lute, oud, pipa

  • Guitar, bouzouki, sitar

  • Violin, viola, cello, contrabass

Lyre (đàn lia)

Có hai trụ và thanh ngang, ví dụ:

  • Kithara

  • Bowl lyre

Harp (đàn hạc)

Dây căng vuông góc với mặt đàn.


Nguồn gốc và lịch sử nhạc cụ dây

Thời kỳ tiền sử và cổ đại

Bằng chứng sớm nhất về nhạc cụ dây là bức vẽ trong hang Trois Frères (khoảng 13.000 TCN), thể hiện hình ảnh một nhạc công dùng bow–nhạc cụ một dây dạng cung.

Từ musical bow, các nhạc cụ dây phát triển thành:

  • Bow harp (hạc cung)

  • Harp và lyre (đàn hạc và đàn lia)

  • Lute (khi gắn thêm ngựa đàn để nâng dây lên khỏi thân đàn)

Nhiều hiện vật cổ được phát hiện ở Lưỡng Hà như Lyres of Ur cho thấy kỹ thuật chế tạo nhạc cụ dây đã rất phát triển hơn 3.000 năm trước.

Tại Việt Nam, các khảo cổ học đã phát hiện một nhạc cụ 1 dây làm từ sừng hươu có niên đại khoảng 2.000 năm.


Sự phát triển của nhạc cụ dây qua các thời kỳ

Thời Trung Cổ

Nhạc cụ dây phát triển mạnh ở nhiều khu vực:

  • Trung Đông có rebab

  • Châu Âu có gittern, lute

  • Dây đàn làm từ ruột động vật hoặc tơ tằm

Thời Phục Hưng – Baroque

Các nhạc cụ dây đạt nhiều cải tiến quan trọng:

  • Violin, viola, cello có thiết kế gần giống hiện đại

  • Guitar Tây Ban Nha ra đời

  • Các nhạc cụ như cittern, bandora phát triển mạnh

Thế kỷ 19

Nhờ công nghệ sản xuất hàng loạt, đàn dây trở nên phổ biến:

  • Guitar 6 dây trở thành tiêu chuẩn

  • Bộ dây hoàn chỉnh trong dàn nhạc giao hưởng bao gồm: violin, viola, cello, contrabass

Thế kỷ 20 – hiện đại

Đột phá lớn nhất chính là điện khí hóa:

  • Xuất hiện electric guitar, electric violin

  • Sử dụng amp, pickup, pedal effect

  • Tạo ra các dòng nhạc mới: blues rock, jazz fusion, heavy metal


Các nhóm nhạc cụ dây theo cấu tạo

  1. Lute (có cần đàn):
    Guitar, violin, saz, oud

  2. Harp (khung đàn có dây căng thẳng):
    Harp cổ điển, Celtic harp

  3. Zither (dây đặt trên mặt đàn/phím)
    Piano, đàn tranh, cimbalom, autoharp


Các kỹ thuật tạo âm trên nhạc cụ dây

1. Gảy dây (Plucking)

Áp dụng cho guitar, ukulele, harp, lute, sitar…
Các nhạc cụ kéo vĩ như violin cũng có thể gảy theo kỹ thuật pizzicato.

2. Kéo vĩ (Bowing)

Dùng vĩ có lông ngựa và nhựa thông để tạo âm. Xuất hiện trên:

  • Violin, viola, cello, contrabass

  • Rebab, erhu, kamancheh

  • Hurdy-gurdy (kéo bằng bánh xe)

3. Gõ dây (Striking)

  • Piano

  • Hammered dulcimer

Kỹ thuật đặc biệt

  • Col legno: dùng thân vĩ gõ vào dây

  • Sul ponticello: kéo sát ngựa đàn, tiếng sắc

  • Sul tasto: kéo gần cần đàn, tiếng mềm

  • E-bow: dùng điện từ kích rung dây

  • Feedback: tạo âm thanh bằng sóng âm phản hồi


Điều khiển cao độ của dây

Cao độ phụ thuộc vào ba yếu tố:

  1. Chiều dài dây (dài = thấp, ngắn = cao)

  2. Độ căng dây (căng = cao, chùng = thấp)

  3. Khối lượng dây (dây quấn kim loại = âm trầm hơn)

Ví dụ:

  • Dây E trầm của guitar bass được quấn kim loại để nặng hơn

  • Harp dùng pedal để thay đổi chiều dài dây khi biểu diễn


Nhạc cụ dây trong dàn nhạc giao hưởng

Một dàn nhạc giao hưởng chuẩn sẽ có nhóm nhạc cụ dây gồm:

  1. Violin I

  2. Violin II

  3. Viola

  4. Cello

  5. Double Bass

Đôi khi bổ sung:

  • Harp

  • Piano

  • Harpsichord (nhạc Baroque)

  • Theorbo hoặc lute (nhạc cổ)


Âm thanh của nhạc cụ dây

Nhạc cụ dây âm thanh chuẩn thường gồm hai phần:

  • Dây rung

  • Thùng đàn / bảng cộng hưởng

Các loại gỗ phổ biến:

  • Vân sam (spruce): nhẹ, chắc, truyền âm tốt

  • Maple: cứng, tạo âm sáng

Ngoài ra còn có nhạc cụ làm từ carbon fiber, fiberglass.


Nhạc cụ dây điện và khuếch đại âm thanh

Nhạc cụ dây điện sử dụng:

  • Magnetic pickup

  • Piezo pickup

  • Amp guitar hoặc amp bass

  • Pedals effect: distortion, reverb, wah-wah…

Điều này cho phép biểu diễn trong không gian rộng lớn và tạo màu sắc âm thanh đa dạng.


Nhạc cụ dây là một họ nhạc cụ phong phú, trải dài từ cổ đại đến hiện đại, từ đàn tranh Á Đông đến guitar điện và violin điện. Cách âm thanh được tạo ra từ sự rung động tinh tế của dây đem lại một thế giới âm nhạc sâu sắc, đa dạng và giàu cảm xúc.

📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp:

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony