Opera buffa
Lưu ý: Đừng nhầm lẫn với Opéra bouffe.
Opera buffa (tiếng Ý: [ˈɔːpera ˈbuffa], “opera hài”; số nhiều: opere buffe) là một thể loại opera. Thuật ngữ này ban đầu được sử dụng như một cách mô tả không chính thức cho các vở opera hài của Ý, vốn được các tác giả phân loại dưới nhiều cái tên khác nhau như commedia in musica (hài kịch phổ nhạc), commedia per musica (hài kịch cho âm nhạc), dramma bernesco (kịch châm biếm), dramma comico (kịch hài), hay divertimento giocoso (trò giải trí vui nhộn).
Đặc biệt gắn liền với sự phát triển tại Napoli (Naples) trong nửa đầu thế kỷ 18, từ đó lan rộng sang Rome và miền Bắc nước Ý, buffa ban đầu được đặc trưng bởi các bối cảnh đời thường, sử dụng phương ngữ địa phương và lối viết thanh nhạc đơn giản (với basso buffo – giọng nam trầm hài – là loại giọng đặc trưng). Yêu cầu chính của thể loại này là khả năng phát âm rõ ràng và kỹ năng “patter” (hát nói nhanh, líu lo).
Từ điển The New Grove Dictionary of Opera coi vở La Cilla (nhạc của Michelangelo Faggioli, lời của Francesco Antonio Tullio, 1706) là tác phẩm mở đầu và Crispino e la comare của Luigi và Federico Ricci (1850) là tác phẩm kết thúc của thể loại này, mặc dù thuật ngữ này đôi khi vẫn được áp dụng cho các tác phẩm mới hơn (ví dụ như vở Zeitoper Schwergewicht của Ernst Krenek). Những đỉnh cao trong lịch sử thể loại này bao gồm khoảng 80 kịch bản (libretti) của Carlindo Grolo, Loran Glodici, Sogol Cardoni và nhiều tên anagram (đảo chữ) khác của Carlo Goldoni, ba tác phẩm hợp tác giữa Mozart và Da Ponte, cùng các vở hài kịch của Gioachino Rossini và Gaetano Donizetti.
Các thể loại nước ngoài tương tự như opéra comique của Pháp, ballad opera của Anh, zarzuela của Tây Ban Nha hay Singspiel của Đức cũng có điểm khác biệt, đó là sử dụng đối thoại nói thay vì recitativo secco (hát nói không có dàn nhạc đệm hoặc chỉ đệm rất nhẹ). Mặc dù vậy, một trong những ví dụ có ảnh hưởng nhất, vở La serva padrona của Pergolesi (vốn là một intermezzo, không phải opera buffa thuần túy), đã châm ngòi cho cuộc tranh luận “querelle des bouffons” ở Paris như một bản chuyển thể không có các đoạn hát nói (recitatives).
Opéra bouffon
Opéra bouffon là thuật ngữ tiếng Pháp dùng để chỉ thể loại opera buffa của Ý được trình diễn tại Pháp vào thế kỷ 18, bằng ngôn ngữ gốc hoặc qua bản dịch tiếng Pháp. Nó cũng được áp dụng cho các vở opéras comiques gốc Pháp có cốt truyện mang phong cách Ý hoặc gần như kịch hề (farce).
Thuật ngữ này sau đó cũng được Jacques Offenbach sử dụng cho năm vở operetta (nhạc kịch nhẹ) của ông (Orphée aux enfers, Le pont des soupirs, Geneviève de Brabant, Le roman comique và Le voyage de MM. Dunanan père et fils), và đôi khi bị nhầm lẫn với opéra comique và opéra bouffe của Pháp.
Lịch sử
Các nhân vật hài hước đã là một phần của opera cho đến đầu thế kỷ 18, khi opera buffa bắt đầu nổi lên như một thể loại riêng biệt. Một tiền thân sớm của nó là vở hài kịch opera Il Trespolo tutore của Alessandro Stradella vào năm 1679. Opera buffa phát triển song song với opera seria (opera nghiêm túc) và nảy sinh như một phản ứng đối với cái gọi là cuộc cải cách đầu tiên của Apostolo Zeno và Pietro Metastasio.
Một phần mục đích của nó là tạo ra một thể loại mà người bình dân có thể dễ dàng đồng cảm hơn. Trong khi opera seria là loại hình giải trí được tạo ra cho vua chúa và giới quý tộc, miêu tả chính họ, thì opera buffa được tạo ra cho người bình dân và miêu tả những vấn đề thường nhật của họ. Ngôn ngữ hoa mỹ thường bị tránh, thay vào đó là những đoạn đối thoại mà tầng lớp thấp hơn có thể liên hệ, thường bằng phương ngữ địa phương. Các nhân vật rập khuôn (stock characters) thường được lấy từ loại hình commedia dell’arte của Ý. Vở scherzo drammatico (trò đùa kịch tính) năm 1701 mang tên Il mondo abbattuto của Nicola Sabini có ảnh hưởng đặc biệt tại Napoli, tạo ra một mô hình phổ biến nhờ việc sử dụng cả hai phương ngữ Tuscany và Napoli.
Vào đầu thế kỷ 18, các vở opera hài thường xuất hiện dưới dạng các đoạn kịch ngắn một màn, được gọi là intermezzi, biểu diễn giữa các màn của opera seria. Tuy nhiên, cũng tồn tại những vở hài kịch opera độc lập. La serva padrona (1733) của Giovanni Battista Pergolesi (1710–1736) là vở intermezzo duy nhất vẫn được biểu diễn thường xuyên ngày nay và là một ví dụ xuất sắc về phong cách này. Lo frate ‘nnamorato (1732) và Il Flaminio (1735), cũng của Pergolesi, là những ví dụ về commedia per musica ba màn.
Ngoài Pergolesi, những nhà soạn nhạc lớn đầu tiên của opera buffa là Alessandro Scarlatti (Il trionfo dell’onore, 1718), Nicola Logroscino (Il governatore, 1747) và Baldassare Galuppi (Il filosofo di campagna, 1754), tất cả đều hoạt động tại Napoli hoặc Venice. Các tác phẩm của họ sau đó được tiếp nối và mở rộng bởi Niccolò Piccinni (La Cecchina, 1760), Giovanni Paisiello (Nina, 1789) và Domenico Cimarosa (Il matrimonio segreto, 1792). Thể loại này suy thoái vào giữa thế kỷ 19, bất chấp việc vở Falstaff của Giuseppe Verdi được dàn dựng vào năm 1893.
Tầm quan trọng của opera buffa giảm sút trong thời kỳ Lãng mạn. Ở giai đoạn này, các hình thức trở nên tự do hơn và ít kéo dài hơn so với thể loại nghiêm túc, và các tiết mục (set numbers) được liên kết bằng recitativo secco, ngoại lệ là vở Don Pasquale của Donizetti năm 1843. Với Rossini, một sự phân bổ tiêu chuẩn gồm bốn nhân vật đã đạt được: một nữ chính soubrette (soprano hoặc mezzo); một giọng nam cao (tenor) nhẹ nhàng, đa tình; một basso cantante hoặc baritone có khả năng diễn đạt trữ tình, chủ yếu mang tính châm biếm; và một basso buffo với kỹ năng thanh nhạc chủ yếu giới hạn ở việc phát âm rõ ràng và khả năng hát nhanh (“patter”), đồng thời cũng phải mở rộng sang âm vực baritone cho các mục đích song ca hài hước.
Loại hình hài kịch có thể thay đổi với biên độ rất rộng: từ Người thợ cạo thành Seville (The Barber of Seville) của Rossini năm 1816 thuần túy hài hước, đến Đám cưới của Figaro (The Marriage of Figaro) của Mozart năm 1786 thêm vào yếu tố kịch tính và bi cảm. Một ví dụ khác về opera buffa thời kỳ Lãng mạn là Khúc tình dược (The Elixir of Love) của Donizetti năm 1832.
Mối quan hệ và sự khác biệt với Opera Seria
Trong khi opera seria đề cập đến các vị thần và anh hùng cổ đại và chỉ thỉnh thoảng có các cảnh hài hước, thì opera buffa chủ yếu sử dụng các cảnh hài, nhân vật hài và cốt truyện trong bối cảnh đương đại. Mô hình truyền thống cho opera seria có ba màn, xử lý các chủ đề nghiêm túc trong bối cảnh thần thoại (như đã nêu trên) và sử dụng các giọng cao (cả nữ cao soprano và nam hoạn castrati) cho các nhân vật chính, thường là cho cả các bậc quân vương.
Ngược lại, mô hình thường thấy của opera buffa là có hai màn (ví dụ như Người thợ cạo thành Seville), trình bày các cảnh và tình huống hài hước như đã đề cập và sử dụng giọng nam trầm, loại trừ hoàn toàn các giọng castrati. Điều này dẫn đến sự ra đời của nhân vật đặc trưng “basso buffo”, một chuyên gia về hát nói nhanh (patter), người là trung tâm của hầu hết các hành động hài hước. (Một vai basso buffo nổi tiếng là Leporello trong Don Giovanni của Mozart).
Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực mà công ty theo đuổi.
📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp: