Back

Polka

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Polka

Polka là một điệu nhảy và thể loại nhạc khiêu vũ viết ở nhịp 2/4, có nguồn gốc từ vùng Bohemia vào thế kỷ 19, hiện nay là một phần của Cộng hòa Séc. Mặc dù thường gắn liền với văn hóa Séc và Trung Âu, nhưng điệu nhảy polka phổ biến khắp châu Âu và châu Mỹ.

Lịch sử

Nguồn gốc từ nguyên

Thuật ngữ polka dùng để chỉ điệu nhảy được cho là bắt nguồn từ từ tiếng Séc “půlka”, có nghĩa là “nửa bước”. Nhà sử học văn hóa người Séc Čeněk Zíbrt cho rằng thuật ngữ này xuất phát từ từ půlka (một nửa), ám chỉ cả nhịp độ một nửa (half-tempo) 2/4 và bước nhảy “nửa bước” (half-jump) đặc trưng của điệu nhảy này.

Cái tên này đã được đổi thành “Polka” như một biểu hiện của sự tôn vinh và cảm thông đối với Ba Lan và người dân Ba Lan sau cuộc Khởi nghĩa Tháng 11 (1830–1831). “Polka” trong cả tiếng Séc và tiếng Ba Lan đều có nghĩa là “người phụ nữ Ba Lan”. Tên gọi này đã được đưa vào các ngôn ngữ lớn ở châu Âu vào đầu những năm 1840.

Nguồn gốc và sự phổ biến

Câu chuyện về nguồn gốc của điệu polka xuất hiện lần đầu trên tạp chí Bohemia vào năm 1844, trong đó nó được cho là do một phụ nữ trẻ người Bohemia tên là Anna Slezáková (tên khai sinh là Anna Chadimová) sáng tạo ra. Theo lời kể của Čeněk Zíbrt, giáo viên âm nhạc Josef Neruda đã nhận thấy cô nhảy theo một cách khác thường trên nền một bài hát dân ca địa phương có tên “Strýček Nimra koupil šimla” (Chú Nimra đã mua một con ngựa trắng) vào năm 1830. Điệu nhảy này sau đó được lan truyền bởi Neruda, người đã chép lại giai điệu và dạy cho những thanh niên khác nhảy. Một số phiên bản của câu chuyện này cho rằng điệu polka đầu tiên được nhảy ở Hradec Kralove, trong khi những người khác lại cho rằng nó diễn ra ở làng Labska Tynica. Các nhà sử học tin rằng polka phát triển như một phiên bản nhanh hơn của điệu waltz, và liên kết sự bùng nổ nhanh chóng về độ phổ biến của nó khắp châu Âu vào giữa thế kỷ 19 với sự lan rộng của trào lưu Lãng mạn (Romantic movement), vốn đề cao hình ảnh lý tưởng hóa của văn hóa nông dân.

Đến năm 1835, điệu nhảy này đã lan đến các phòng khiêu vũ ở Praha. Từ đó, nó lan sang trung tâm âm nhạc cổ điển Vienna vào năm 1839, và vào năm 1840 được giới thiệu tại Paris bởi Johann Raab, một giảng viên khiêu vũ người Praha. Nó được đón nhận nồng nhiệt ở Paris đến nỗi sự phổ biến của nó được gọi là “cơn sốt polka” (polkamania). Điệu nhảy sớm lan sang London vào năm 1844, nơi nó được coi là rất thời thượng, và cũng được giới thiệu đến Mỹ. Nó vẫn là một điệu nhảy phổ biến trong các phòng khiêu vũ ở Mỹ, đặc biệt là với các nhóm người nhập cư ngày càng đông từ Trung, Bắc và Đông Âu cho đến cuối thế kỷ 19.

Nó cũng có thể chịu trách nhiệm cho sự gia tăng phổ biến trong nước kể từ cuối thế kỷ 19, bắt đầu với sự ra đời của âm nhạc ghi âm, ban đầu là nhờ nhiều bản ghi âm do công ty Gramophone của Emile Berliner cung cấp. Một số bản ghi âm đáng chú ý của Mỹ bao gồm đĩa Berliner 230 (“Commodore Polka”, do W. Paris Chambers chơi) và loạt đĩa Berliner 3300s (bao gồm các bản ghi như “The Signal polka” và “Exposition echoes polka”, do Arthur Pryor chơi), mặc dù hầu hết các đĩa hát đầu tiên này hiện cực kỳ khan hiếm hoặc không còn tồn tại do tính chất dễ vỡ của chúng.

Các phong cách và biến thể

Có nhiều phong cách polka đương đại khác nhau bên cạnh điệu nhảy gốc của Séc, vốn vẫn là điệu nhảy chính tại bất kỳ buổi khiêu vũ trang trọng hoặc đồng quê nào ở Cộng hòa Séc.

Belarus

Vào những năm 1850, polka mở rộng trong cộng đồng người Belarus và được biến đổi bởi văn hóa dân tộc. Ở các vùng khác nhau, các biến thể địa phương đã xuất hiện, đồng hóa với văn hóa dân gian vũ đạo địa phương và trở nên phổ biến. Sự thâm nhập dễ dàng của polka vào vũ đạo Belarus là do mức độ gần gũi của nó với truyền thống vũ đạo dân tộc Belarus.

Nhịp 2/4 của polka hòa hợp tốt với điệu nhảy truyền thống của Belarus vốn có nhịp điệu tương tự. Ví dụ, “Trasucha” (tiếng Belarus: “Трасуха” hoặc “Пацяруха”) là biểu tượng của một điệu nhảy dân gian điển hình, và polka thường được biểu diễn theo cặp, di chuyển nửa bước với các vòng quay tròn. Điệu nhảy được tô điểm bằng nhiều bước pas nhỏ, thường đi kèm với các bài hát chastushka.

Polka của Belarus cực kỳ phong phú về mô hình vũ đạo và âm nhạc, và được phân biệt bởi sự đa dạng lớn về điệu thức và ngữ điệu. Polka đòi hỏi cả kỹ năng và sức bền thể chất từ các vũ công. Giống như điệu nhảy vuông (square dance), polka cũng có nhiều biến thể địa phương với các tên gọi như “Viciebčanka”, “Barysaŭskaja”, “Hankoŭskaja”, và các tên gọi dựa trên đặc điểm vũ đạo như “Qua chân”, “Với ngồi xổm”, “Trên gót chân”, v.v.

Hoa Kỳ

Tại Hoa Kỳ, polka được quảng bá bởi Hiệp hội Polka Quốc tế (International Polka Association) có trụ sở tại Chicago, tổ chức này hoạt động để bảo tồn di sản văn hóa của nhạc polka và vinh danh các nhạc sĩ thông qua Đại sảnh Danh vọng Polka (Polka Hall of Fame). Chicago gắn liền với “Polka kiểu Ba Lan” và các nhánh phụ bao gồm “The Chicago Honky” (sử dụng kèn clarinet và một kèn trumpet) và “Chicago Push” (đặc trưng bởi đàn accordion, đàn concertina Chemnitzer hoặc Star, đàn bass đứng hoặc bass guitar, trống, và hầu như luôn có hai kèn trumpet).

Polka phổ biến ở Milwaukee, Wisconsin, nơi bài “Beer Barrel Polka” được chơi trong thời gian nghỉ giữa hiệp 7 (seventh-inning stretch) và giờ nghỉ giải lao của các trận đấu đội Milwaukee Brewers và Milwaukee Bucks. Polka cũng là điệu nhảy chính thức của tiểu bang Wisconsin.

Hiệp hội Polka Hoa Kỳ là một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Cleveland, Ohio. Cleveland gắn liền với “Polka kiểu Slovenia” ở Bắc Mỹ, có tiết tấu nhanh và đặc trưng bởi đàn accordion phím piano, accordion chromatic, và/hoặc đàn accordion nút bấm diatonic. Phong cách “Dutchmen” (Người Hà Lan) ở Bắc Mỹ có âm thanh “oom-pah” đặc trưng, thường có kèn tuba và đàn banjo, và có nguồn gốc từ vùng Trung Tây Hoa Kỳ.

Polka phong cách “Conjunto” có nguồn gốc từ miền bắc Mexico và Texas, còn được gọi là “Norteño”. Các điệu nhảy truyền thống từ vùng này phản ánh ảnh hưởng của những người nhập cư châu Âu mang theo điệu polka từ những năm 1800. Vào những năm 1980 và 1990, một số ban nhạc Mỹ bắt đầu kết hợp polka với nhiều phong cách rock khác nhau (đôi khi được gọi là “punk polka” hoặc “alternative polka”).

Nhạc sĩ hài “Weird Al” Yankovic là một người hâm mộ polka, và trên mỗi album kể từ năm 1984 (ngoại trừ Even Worse), Al đều lấy các đoạn của những bài hát nổi tiếng và biến tấu chúng theo phong cách polka.

Giải Grammy lần đầu tiên được trao cho thể loại polka vào năm 1985. Giải thưởng đầu tiên thuộc về Frankie Yankovic, được biết đến là “Vua Polka của Mỹ”, cho album 70 Years of Hits của ông. Jimmy Sturr & Dàn nhạc của ông là một trong những ban nhạc polka nổi tiếng nhất ở Mỹ, đã giành được 18 trong số 24 giải Grammy cho Album Polka xuất sắc nhất.

Polka Varieties là một chương trình truyền hình dài một giờ về nhạc polka bắt nguồn từ Cleveland, Ohio, phát sóng từ năm 1956 đến 1983. Vào năm 2009, Viện Thu âm Nghệ thuật và Khoa học Quốc gia (NARAS), đơn vị tổ chức giải Grammy, thông báo loại bỏ hạng mục polka để đảm bảo quy trình trao giải vẫn đại diện cho bối cảnh âm nhạc hiện tại, do số lượng album polka được xem xét giải thưởng ngày càng giảm.

Nam Mỹ

Polka Peru đang trở nên rất phổ biến ở Lima. Ở vùng đồng cỏ pampas của Argentina, điệu “polca” có nhịp rất nhanh với số chỉ nhịp 3/4. Nhạc cụ sử dụng bao gồm: guitar acoustic, bass điện hoặc acoustic, đàn accordion và đôi khi có bộ gõ. Lời bài hát thường ca ngợi các chiến binh gaucho trong quá khứ hoặc kể về cuộc sống của các gaucho campeiros. Polka rất phổ biến ở Nam và Tây Nam Brazil, nơi nó được hòa trộn với các phong cách châu Âu và châu Phi khác để tạo ra dòng nhạc Choro. Cũng tồn tại các điệu polka của Curaçao.

Ireland

Polka (tiếng Ireland: polca) cũng là một trong những điệu nhảy dân gian truyền thống phổ biến nhất ở Ireland, đặc biệt là ở Sliabh Luachra, một khu vực trải dài biên giới các hạt Kerry, Cork và Limerick. Nhiều hình thái của các điệu nhảy theo bộ (set dances) của Ireland, phát triển từ các điệu quadrille của lục địa, được nhảy trên nền nhạc polka. Được du nhập vào Ireland vào cuối thế kỷ 19, ngày nay có hàng trăm giai điệu polka Ireland, thường được chơi bằng đàn fiddle hoặc đàn accordion nút bấm. Polka Ireland là dạng nhạc khiêu vũ nhịp 2/4, thường dài 32 ô nhịp và được chia thành bốn phần, mỗi phần 8 ô nhịp và chơi theo cấu trúc AABB. Polka Ireland thường được chơi nhanh, trên 130 nhịp/phút (bpm), và thường chơi với điểm nhấn lệch nhịp.

Philippines

Polka du nhập vào Philippines vào giữa thế kỷ 19 và được người Philippines điều chỉnh cho phù hợp với thị hiếu và phong cách địa phương. Polka Philippines thường êm dịu hơn so với các phiên bản châu Âu và Mỹ, và thường được đệm bởi dàn nhạc rondalla hoặc ban nhạc kèn đồng. Nhiều loại polka khác nhau đã được ghi nhận ở Philippines, như malaket-a-polka từ Pangasinan, polkabal và polka antigo từ Quezon, polka sa nayon từ Batangas, v.v. Nhạc polka cũng được sử dụng làm cơ sở cho các điệu nhảy dân gian và bài hát dân ca khác của Philippines.

Các nước Bắc Âu

Polka cũng di cư đến các nước Bắc Âu, nơi nó được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau ở Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy và Thụy Điển. Nhịp điệu không nặng nề như ở Trung Âu, và các bước nhảy cũng như cách giữ người có những biến thể không tìm thấy ở phía nam. Polka được coi là một phần của truyền thống âm nhạc và khiêu vũ gammeldans. Có hàng trăm giai điệu polka ở mỗi quốc gia Bắc Âu, thường được chơi bởi các nhạc cụ solo hoặc ban nhạc với các nhạc cụ chính như đàn accordion, fiddle, hardingfele và nyckelharpa.

Polka trong các tác phẩm cổ điển

Bedřich Smetana đã đưa điệu polka vào vở opera Cô dâu bán mình (The Bartered Bride) của ông, đặc biệt là trong Màn 1.

Mặc dù polka có nguồn gốc từ Bohemia, hầu hết các nhà soạn nhạc khiêu vũ ở Vienna (thủ đô của Đế quốc Áo-Hung Habsburg) đều sáng tác polka và đưa điệu nhảy này vào danh mục tác phẩm của họ. Gia đình Strauss ở Vienna, mặc dù nổi tiếng hơn với các điệu waltz, cũng sáng tác những bản polka còn tồn tại đến ngày nay. Joseph Lanner và các nhà soạn nhạc Vienna khác trong thế kỷ 19 cũng viết polka để đáp ứng nhu cầu của người dân Vienna yêu thích khiêu vũ. Tại Pháp, nhà soạn nhạc Émile Waldteufel cũng viết các bản polka.

Polka đã phát triển trong cùng thời kỳ thành các phong cách và nhịp độ khác nhau. Về nguyên tắc, polka thế kỷ 19 có cấu trúc bốn chủ đề; chủ đề 1A và 1B cũng như phần ‘Trio’ gồm hai chủ đề nữa. Phần ‘Trio’ thường có một đoạn ‘Intrada’ để tạo khoảng nghỉ giữa hai phần. Điệu ‘French polka’ (polka française) nữ tính và duyên dáng có nhịp độ chậm hơn và chừng mực hơn trong sự vui tươi. Các tác phẩm của Johann Strauss II như “Annen-Polka”, “Demolirer-Polka”, “Im Krapfenwald’l”, và “Bitte schön!” là những ví dụ điển hình.

Polka-mazurka là một biến thể khác, mang nhịp độ của điệu mazurka nhưng được nhảy theo cách tương tự như polka. Loại cuối cùng là Polka schnell, một điệu polka nhanh hoặc galop. Eduard Strauss nổi tiếng với thể loại này, ví dụ như bản “Bahn Frei”. Trước đó, Johann Strauss I và Josef Lanner đã viết các bản polka được chỉ định là galop (nhịp nhanh) hoặc polka thường.

Polka là nguồn cảm hứng thêm cho gia đình Strauss khi Johann II và Josef Strauss viết một bản dành riêng cho các nhạc cụ dây gảy (pizzicato), đó là bản “Pizzicato Polka”. Johann II sau đó đã viết “Neue Pizzicato Polka” (Pizzicato-polka mới). Trước đó rất lâu, ông cũng viết một bản “polka đùa” (scherz-polka) có tên “Champagner-Polka”, gợi lên âm thanh mở nút chai rượu sâm panh.

Các nhà soạn nhạc khác đã viết nhạc theo phong cách polka bao gồm Jaromír Weinberger, Dmitri Shostakovich và Igor Stravinsky.


Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony