Punk rock
Punk rock (hay đơn giản là punk) là một thể loại nhạc rock xuất hiện vào giữa thập niên 1970. Bắt nguồn từ nhạc rock and roll thập niên 1950 và garage rock thập niên 1960, các ban nhạc punk chối bỏ sự sản xuất cầu kỳ và tính chất thương mại của nhạc rock chính thống (mainstream). Thường tạo ra các bài hát ngắn, tiết tấu nhanh với giai điệu và giọng hát thô ráp, tối giản cùng chủ đề chống lại các thiết chế xã hội (anti-establishment), các nghệ sĩ punk đề cao tinh thần DIY (Do It Yourself – Tự thân vận động/Tự làm), với nhiều ban nhạc tự sản xuất và phân phối các bản thu âm thông qua các hãng đĩa độc lập.
Trong đầu thập niên 1970, thuật ngữ “punk rock” ban đầu được một số nhà phê bình rock Mỹ sử dụng để mô tả các ban nhạc garage giữa thập niên 60. Những sự phát triển sau đó như glam rock và pub rock ở Anh, cùng với The Velvet Underground và The New York Dolls từ New York đã được trích dẫn là những ảnh hưởng chính. Đến giữa thập niên 1970, thuật ngữ “punk rock” đã gắn liền với một số phong trào âm nhạc underground (ngầm) tại các khu vực: bao gồm MC5 và The Stooges ở Detroit; Television, Patti Smith, Suicide, The Dictators, Richard Hell and the Voidoids, và Ramones ở Thành phố New York; Rocket from the Tombs, Electric Eels và Dead Boys ở Ohio; The Saints và Radio Birdman ở Úc; và Sex Pistols, The Clash, The Damned và Buzzcocks ở Anh.
Đến cuối năm 1976, punk đã trở thành một hiện tượng văn hóa lớn ở Anh, tạo ra một văn hóa nhóm punk (punk subculture) thể hiện sự nổi loạn của tuổi trẻ thông qua các phong cách trang phục đặc trưng, chẳng hạn như áo phông với hình họa cố tình gây phản cảm, áo khoác da, băng đeo đính tán hoặc gai, đồ trang sức, quần áo bó (bondage) và kim băng.
Đến năm 1977, ảnh hưởng của nhạc punk và văn hóa nhóm liên quan đã lan rộng toàn cầu, bén rễ trong nhiều bối cảnh địa phương. Phong trào này sau đó phát triển thành nhiều nhánh phụ khác nhau vào cuối thập niên 1970, dẫn đến sự ra đời của các trào lưu như post-punk (hậu punk), new wave (làn sóng mới) và art punk. Vào đầu thập niên 1980, punk trải qua sự đa dạng hóa hơn nữa với các nhánh phụ như hardcore punk (ví dụ: Bad Brains, Minor Threat và Black Flag); Oi! (ví dụ: Sham 69 và The Exploited); street punk (ví dụ: GBH, The Partisans và Chaos UK); và anarcho-punk (ví dụ: Crass). Phong trào mở rộng qua nhiều bối cảnh khu vực ở các quốc gia như Nhật Bản, Hà Lan, Đức, Tây Ban Nha, Estonia, Hy Lạp và Nam Tư, cùng những nơi khác, và truyền cảm hứng cho sự phát triển của pop-punk, grunge, riot grrrl và alternative rock.
Sau sự đột phá của alternative rock vào dòng chính trong thập niên 1990 nhờ thành công của các ban nhạc như Nirvana, punk rock chứng kiến sự quan tâm trở lại từ các hãng đĩa lớn và sức hấp dẫn đại chúng, được minh chứng bởi sự trỗi dậy của các ban nhạc California như Green Day, Social Distortion, Rancid, The Offspring, Bad Religion, Blink-182 và NOFX.
Các đặc điểm
Quan điểm
Làn sóng punk rock đầu tiên mang tính “hiện đại một cách hung hăng” và khác biệt so với những gì có trước đó. Theo tay trống Tommy Ramone của nhóm Ramones: “Ở dạng ban đầu, rất nhiều thứ của thập niên 1960 rất sáng tạo và thú vị. Thật không may, điều xảy ra là những người không thể sánh được với những người như Hendrix bắt đầu chơi nhạc một cách lan man. Chẳng mấy chốc bạn có những đoạn solo vô tận chẳng đi đến đâu. Đến năm 1973, tôi biết rằng điều cần thiết là một thứ rock ‘n’ roll thuần túy, tối giản, không nhảm nhí.” John Holmstrom, biên tập viên sáng lập tạp chí Punk, nhớ lại cảm giác “punk rock phải xuất hiện vì bối cảnh rock đã trở nên quá thuần, đến mức những nghệ sĩ như Billy Joel và Simon and Garfunkel được gọi là rock and roll, trong khi đối với tôi và những người hâm mộ khác, rock and roll có nghĩa là thứ âm nhạc hoang dã và nổi loạn này.” Theo Robert Christgau, punk “chối bỏ một cách khinh bỉ chủ nghĩa lý tưởng chính trị và sự ngớ ngẩn kiểu ‘flower-power’ (quyền lực hoa) của huyền thoại hippie.”
“Hippie là những kẻ cực đoan bảy sắc cầu vồng; punk là những kẻ lãng mạn của trắng và đen. Hippie gượng ép sự ấm áp; punk nuôi dưỡng sự lạnh lùng (cool). Hippie tự lừa dối mình về tình yêu tự do; punk giả vờ rằng bạo dâm & khổ dâm (s&m) là tình trạng của chúng ta. Là biểu tượng của sự phản kháng, chữ thập ngoặc cũng sáo rỗng chẳng kém gì những bông hoa.” — Robert Christgau trong Christgau’s Record Guide (1981)
Sự dễ tiếp cận về mặt kỹ thuật và tinh thần tự làm (DIY) được đề cao trong punk rock. Pub rock của Anh từ năm 1972 đến 1975 đã góp phần vào sự xuất hiện của punk rock bằng cách phát triển một mạng lưới các địa điểm nhỏ, như các quán rượu (pub), nơi các ban nhạc không chính thống có thể chơi. Pub rock cũng giới thiệu ý tưởng về các hãng đĩa độc lập, như Stiff Records, nơi phát hành các bản thu âm cơ bản, chi phí thấp. Các ban nhạc pub rock tự tổ chức các tour diễn ở địa điểm nhỏ và tự phát hành số lượng nhỏ đĩa nhạc.
Trong những ngày đầu của punk rock, đạo đức DIY này hoàn toàn trái ngược với những gì người trong giới coi là hiệu ứng âm nhạc phô trương và yêu cầu công nghệ của nhiều ban nhạc rock chính thống. Sự điêu luyện trong âm nhạc (virtuosity) thường bị nhìn nhận với sự nghi ngờ. Theo Holmstrom, punk rock là “rock and roll bởi những người không có nhiều kỹ năng làm nhạc sĩ nhưng vẫn cảm thấy cần phải thể hiện bản thân qua âm nhạc”. Vào tháng 12 năm 1976, tờ fanzine Sideburns của Anh đã xuất bản một hình minh họa nổi tiếng về ba hợp âm, với chú thích: “Đây là một hợp âm, đây là cái khác, đây là cái thứ ba. Giờ hãy lập một ban nhạc”.
Punk Anh chối bỏ nhạc rock chính thống đương thời, nền văn hóa rộng lớn hơn mà nó đại diện, và cả những người tiền nhiệm âm nhạc của họ: “Không Elvis, Beatles hay The Rolling Stones vào năm 1977”, bài hát “1977” của The Clash tuyên bố. Năm 1976, khi cuộc cách mạng punk bắt đầu ở Anh, đã trở thành một “Năm Số Không” (Year Zero) về văn hóa và âm nhạc. Khi sự hoài niệm bị loại bỏ, nhiều người trong giới đã áp dụng thái độ hư vô chủ nghĩa (nihilistic) được tóm tắt bằng khẩu hiệu “No Future” (Không tương lai) của Sex Pistols; theo lời của một quan sát viên sau này, giữa tình trạng thất nghiệp và bất ổn xã hội năm 1977, “sự vênh váo hư vô của punk là thứ ly kỳ nhất ở Anh.”
Mặc dù “sự xa lánh tự áp đặt” là phổ biến giữa các “drunk punks” (punk say xỉn) và “gutter punks” (punk đường phố/bụi đời), luôn có một sự căng thẳng giữa quan điểm hư vô của họ và “chủ nghĩa không tưởng cánh tả cấp tiến” của các ban nhạc như Crass, những người tìm thấy ý nghĩa tích cực, giải phóng trong phong trào. Như một cộng sự của The Clash mô tả quan điểm của ca sĩ Joe Strummer: “Punk rock có nghĩa là sự tự do của chúng ta. Chúng ta có nghĩa là có thể làm những gì chúng ta muốn làm.”
Tính xác thực (Authenticity) luôn quan trọng trong văn hóa nhóm punk—thuật ngữ miệt thị “poseur” (kẻ làm màu) được áp dụng cho những người áp dụng các thuộc tính phong cách của nó nhưng không thực sự chia sẻ hoặc hiểu các giá trị và triết lý cơ bản. Học giả Daniel S. Traber lập luận rằng “đạt được tính xác thực trong bản sắc punk có thể rất khó khăn”; khi bối cảnh punk trưởng thành, ông quan sát thấy, cuối cùng “tất cả mọi người đều bị gọi là poseur”.
Các yếu tố Âm nhạc và Lời bài hát
Các ban nhạc punk đầu tiên mô phỏng sự sắp xếp âm nhạc tối giản của garage rock thập niên 1960. Nhạc cụ punk rock điển hình được tối giản xuống còn một hoặc hai guitar, bass, trống và giọng hát. Các bài hát có xu hướng ngắn hơn so với các thể loại rock khác và được chơi ở nhịp độ nhanh. Hầu hết các bài hát punk rock ban đầu vẫn giữ cấu trúc phiên khúc-điệp khúc (verse-chorus) truyền thống của rock ‘n’ roll và nhịp 4/4. Tuy nhiên, các ban nhạc sau này thường phá vỡ định dạng này.
Giọng hát đôi khi mang âm mũi, và lời bài hát thường được hét lên (shouted) theo kiểu “gầm gừ kiêu ngạo”, thay vì được hát theo quy ước thông thường. Các đoạn solo guitar phức tạp bị coi là tự nuông chiều bản thân, mặc dù các đoạn ngắt guitar cơ bản là phổ biến. Các phần guitar có xu hướng bao gồm các hợp âm mạnh (power chords) hoặc hợp âm chặn (barre chords) bị méo tiếng (distorted) cao độ, tạo ra âm thanh đặc trưng được Christgau mô tả là “tiếng rền của lưỡi cưa”. Một số ban nhạc punk rock áp dụng cách tiếp cận surf rock với tông guitar nhẹ hơn, vang hơn. Những người khác, như Robert Quine, tay guitar chính của The Voidoids, đã sử dụng một lối tấn công hoang dã, “gonzo”, một phong cách kéo dài từ The Velvet Underground đến các bản thu âm thập niên 1950 của Ike Turner.
Các dòng guitar bass thường không phức tạp; cách tiếp cận tinh túy là một “nhịp điệu cưỡng bức” lặp đi lặp lại không ngừng, mặc dù một số người chơi bass punk rock nhấn mạnh các dòng bass kỹ thuật hơn. Các tay bass thường sử dụng phím gảy (pick), việc gảy ngón ít phổ biến hơn. Trống thường nghe nặng và khô, và thường có một bộ thiết lập tối giản. So với các dạng rock khác, sự đảo phách (syncopation) ít phổ biến hơn nhiều. Tiếng trống của hardcore punk thể hiện nhịp độ nhanh hơn. Việc sản xuất có xu hướng tối giản, với các bản nhạc đôi khi được ghi lại trên máy ghi âm tại nhà hoặc các portastudio bốn rãnh.
Lời bài hát punk rock thường thẳng thừng và đối đầu; so với lời bài hát của các thể loại nhạc phổ biến khác, chúng thường tập trung vào các vấn đề xã hội và chính trị. Các bài hát tạo xu hướng như “Career Opportunities” của The Clash và “Right to Work” của Chelsea đề cập đến thất nghiệp và thực tế nghiệt ngã của cuộc sống đô thị. Đặc biệt là trong nhạc punk Anh thời kỳ đầu, mục tiêu trung tâm là gây phẫn nộ và sốc cho dòng chính. “Anarchy in the U.K.” và “God Save the Queen” của Sex Pistols công khai chê bai hệ thống chính trị và các chuẩn mực xã hội của Anh. Những mô tả phi tình cảm về các mối quan hệ và tình dục là phổ biến, như trong “Love Comes in Spurts”, được thu âm bởi The Voidoids.
Sự lệch chuẩn (Anomie), được thể hiện đa dạng qua các thuật ngữ thơ ca trong “Blank Generation” của Richard Hell và sự thẳng thừng trong “Now I Wanna Sniff Some Glue” của Ramones, là một chủ đề phổ biến. Nội dung gây tranh cãi của lời bài hát punk thường dẫn đến việc một số đĩa nhạc punk bị các đài phát thanh cấm và bị các chuỗi cửa hàng lớn từ chối bày bán. Christgau nói rằng “Punk gắn liền quá nhiều với những vỡ mộng của sự trưởng thành đến mức các punk thường già đi một cách tồi tệ.”
Hình ảnh và các yếu tố khác
Vẻ ngoài punk rock cổ điển giữa các nhạc sĩ nam Mỹ gợi nhớ lại bộ đồ gồm áo phông, áo khoác mô tô và quần jean được ưa chuộng bởi những người chải chuốt (greasers) Mỹ thập niên 1950 gắn liền với bối cảnh rockabilly và bởi những rocker Anh thập niên 1960. Ngoài áo phông và áo khoác da, họ mặc quần jean rách và đi ủng, thường là Dr. Martens.
Vẻ ngoài punk được lấy cảm hứng để gây sốc cho mọi người. Vẻ ngoài lưỡng tính, rách rưới hơn của Richard Hell—và việc được cho là đã phát minh ra thẩm mỹ dùng kim băng (safety-pin)—là một ảnh hưởng lớn đến ông bầu của Sex Pistols, Malcolm McLaren, và theo đó là phong cách punk Anh. (John D Morton của nhóm Electric Eels ở Cleveland có thể là nhạc sĩ rock đầu tiên mặc áo khoác phủ đầy kim băng). Đối tác của McLaren, nhà thiết kế thời trang Vivienne Westwood, ghi nhận Johnny Rotten là nhạc sĩ punk Anh đầu tiên xé áo sơ mi của mình, và tay bass Sid Vicious của Sex Pistols là người đầu tiên sử dụng kim băng.
Phụ nữ trẻ trong phong trào punk đã phá bỏ các kiểu mẫu nữ điển hình trong nhạc rock (hoặc là “mèo con gợi tình e thẹn” hoặc “những người hát blues đau khổ”) trong thời trang của họ. Các nhạc sĩ punk nữ đầu tiên thể hiện các phong cách từ trang phục bó (bondage) của Siouxsie Sioux đến sự “lưỡng tính thẳng từ dưới rãnh cống” của Patti Smith. Theo thời gian, hình xăm, khuyên xỏ, và các phụ kiện đính kim loại hoặc gai nhọn trở thành các yếu tố ngày càng phổ biến của thời trang punk, một “phong cách trang điểm được tính toán để gây xáo trộn và phẫn nộ”. Trong số các khía cạnh khác của bối cảnh punk rock, mái tóc của một punk là một cách quan trọng để thể hiện quyền tự do biểu đạt của họ. Kiểu tóc nam punk điển hình ban đầu là ngắn và cắt nham nhở; kiểu Mohawk sau đó nổi lên như một phong cách đặc trưng. Cùng với Mohawk, những chiếc gai nhọn dài (tóc vuốt keo dựng đứng) đã gắn liền với thể loại punk rock.
Từ nguyên
Từ cuối thế kỷ 16 đến thế kỷ 18, punk là một từ đồng nghĩa thô tục, phổ biến để chỉ gái mại dâm. Thuật ngữ này cuối cùng được dùng để mô tả “một nam thanh niên làm nghề mại dâm, một tay xã hội đen, một kẻ côn đồ hoặc một kẻ lưu manh”.
Lần sử dụng đầu tiên được biết đến của cụm từ “punk rock” xuất hiện trên Chicago Tribune vào ngày 22 tháng 3 năm 1970, khi Ed Sanders, đồng sáng lập ban nhạc anarcho-prankster của New York là The Fugs mô tả album solo đầu tiên của mình là “punk rock – sự ủy mị của kẻ quê mùa”. Trong số tháng 12 năm 1970 của tạp chí Creem, Lester Bangs, chế giễu các nhạc sĩ rock chính thống hơn, đã mỉa mai gọi Iggy Pop là “tên punk Stooge đó”. Alan Vega của nhóm Suicide ghi nhận cách dùng này đã truyền cảm hứng cho bộ đôi của ông quảng cáo các buổi diễn của họ là “nhạc punk” trong vài năm tiếp theo.
Vào đầu những năm 1970, một số nhà phê bình rock (như Greg Shaw, Dave Marsh, Lester Bangs) đã sử dụng thuật ngữ “punk rock” trong các bài báo trên Creem, Rolling Stone để mô tả các ban nhạc garage rock giữa thập niên 60 và các hành động thô ráp tương tự. Trong phần ghi chú bìa của tuyển tập LP Nuggets năm 1972, nhạc sĩ kiêm nhà báo rock Lenny Kaye đã sử dụng thuật ngữ “punk rock” để mô tả thể loại của các ban nhạc garage thập niên 1960.
Đến năm 1975, punk được sử dụng để mô tả các nghệ sĩ đa dạng như Patti Smith Group, Bay City Rollers và Bruce Springsteen. Khi bối cảnh tại câu lạc bộ CBGB của New York thu hút sự chú ý, một cái tên đã được tìm kiếm cho âm thanh đang phát triển. Tạp chí Punk của John Holmstrom, Legs McNeil và Ged Dunn, ra mắt vào cuối năm 1975, đóng vai trò quan trọng trong việc hệ thống hóa thuật ngữ này.
1960s–1973: Tiền thân
Garage rock và beat
Các ban nhạc garage rock từ đầu đến giữa thập niên 1960 ở Hoa Kỳ và những nơi khác thường được công nhận là tổ tiên của punk rock. Bài hát “Louie, Louie” của The Kingsmen thường được trích dẫn là “văn bản gốc” (ur-text) định nghĩa punk rock. Sau thành công của Cuộc xâm lăng của nước Anh (British Invasion), hiện tượng garage đã lấy đà trên khắp nước Mỹ. Đến năm 1965, âm thanh sắc bén hơn của các nghệ sĩ Anh, chẳng hạn như The Rolling Stones, The Kinks và The Who, ngày càng có ảnh hưởng đối với các ban nhạc garage Mỹ.
Ở Anh, dưới ảnh hưởng của phong trào Mod và các nhóm nhạc beat, các đĩa đơn hit năm 1964 của The Kinks là “You Really Got Me” và “All Day and All of the Night” đều chịu ảnh hưởng bởi “Louie, Louie”. Năm 1965, The Who phát hành bài hát thánh ca của dân Mod “My Generation”, dự báo sự pha trộn giữa “sự dữ dội âm nhạc và tư thế nổi loạn” đặc trưng cho punk rock Anh sau này.
Hiện tượng garage/beat mở rộng ra ngoài Bắc Mỹ và Anh. Tại Peru, nhóm Los Saicos (thành lập 1964) đã tiên phong punk rock với nhịp độ nhanh và giọng hát la hét. Tại Đức, The Monks (thành lập bởi các lính Mỹ đồn trú) phát hành album Black Monk Time năm 1966, sau này được mô tả là tiền thân của punk rock.
Proto-punk
Detroit: MC5 và The Stooges là những nhân vật chủ chốt. Album đầu tay Kick Out the Jams (1969) của MC5 và các album của The Stooges (The Stooges, Fun House, Raw Power) đã thiết lập “bản thiết kế cho punk rock”. Ca sĩ Iggy Pop của The Stooges được mô tả là “Bố già của Punk”. Ban nhạc Death (gồm 3 anh em người Mỹ gốc Phi) cũng ghi âm những bản nhạc đậm chất proto-punk năm 1974 nhưng ít được biết đến vào thời điểm đó.
Khắp thế giới: Các ban nhạc dự báo phong trào punk sắp tới xuất hiện ở Tây Đức (Can, Neu!), Nhật Bản (Zunō Keisatsu), New York (The Fugs, The Velvet Underground, David Peel), Boston (The Modern Lovers), và Canada (Nihilist Spasm Band, Simply Saucer).
1974–1976: Làn sóng đầu tiên
Bắc Mỹ
Thành phố New York: Nguồn gốc của bối cảnh punk rock New York có thể bắt nguồn từ văn hóa rác (trash culture) cuối thập niên 60 và phong trào rock ngầm đầu thập niên 70 tại Trung tâm Nghệ thuật Mercer (nơi New York Dolls biểu diễn). Đầu năm 1974, một bối cảnh mới bắt đầu phát triển xung quanh câu lạc bộ CBGB ở Hạ Manhattan. Cốt lõi của nó là Television với Richard Hell, người đã tạo ra vẻ ngoài với tóc cắt ngắn, áo phông rách và áo khoác da đen. Ramones bắt đầu chơi tại CBGB vào tháng 8 năm 1974, cô đọng rock ‘n’ roll xuống mức nguyên thủy: nhanh, ngắn và đơn giản. Mùa xuân năm đó, Patti Smith và Television đã chia sẻ một đợt lưu trú cuối tuần kéo dài hai tháng tại CBGB, nâng cao đáng kể hồ sơ của câu lạc bộ. Đầu năm 1976, Hell rời The Heartbreakers để thành lập The Voidoids. Tháng 4 năm đó, album đầu tay của Ramones được phát hành bởi Sire Records; đĩa đơn đầu tiên là “Blitzkrieg Bop” với tiếng hô xung trận “Hey! Ho! Let’s go!”.
Cleveland: Bối cảnh punk Ohio có ảnh hưởng nổi lên cùng với New York, bao gồm các ban nhạc như Rocket from the Tombs (sau này tách thành Pere Ubu và Dead Boys), Electric Eels, và Devo.
Vương quốc Anh
Sau một thời gian ngắn quản lý New York Dolls, Malcolm McLaren trở lại London vào tháng 5 năm 1975, lấy cảm hứng từ những gì ông thấy tại CBGB. Cửa hàng quần áo Sex của ông trở thành tâm điểm của thời trang “phản thời trang” (anti-fashion). Sex Pistols chơi buổi biểu diễn đầu tiên vào tháng 11 năm 1975. Ban nhạc thường khiêu khích đám đông đến mức gần như bạo loạn. Vào ngày 4 tháng 6 và 20 tháng 7 năm 1976, Sex Pistols biểu diễn tại Lesser Free Trade Hall ở Manchester, truyền cảm hứng cho sự hình thành của Buzzcocks, Joy Division, The Fall, và The Smiths. Tháng 7 năm 1976, Ramones chơi hai buổi diễn ở London giúp châm ngòi cho bối cảnh punk Anh còn non trẻ. Nhiều ban nhạc mới hình thành: The Clash, The Damned, Siouxsie and the Banshees, The Slits, X-Ray Spex. Tháng 10 năm 1976, The Damned phát hành đĩa đơn punk rock Anh đầu tiên, “New Rose”. Tháng 11, Sex Pistols phát hành “Anarchy in the U.K.”. Ngày 1 tháng 12 năm 1976, sự cố trên chương trình truyền hình Today (Bill Grundy phỏng vấn Sex Pistols trong tình trạng say xỉn và bị văng tục) đã tạo ra một vụ bê bối truyền thông lớn, biến “punk” thành một cái tên hộ gia đình (household name) gắn liền với sự đe dọa xã hội.
Úc
Một văn hóa nhóm punk bắt đầu ở Úc cùng thời điểm, tập trung quanh Radio Birdman ở Sydney và The Saints ở Brisbane. Tháng 9 năm 1976, The Saints trở thành ban nhạc punk rock đầu tiên bên ngoài Hoa Kỳ phát hành một bản thu âm, đĩa đơn “(I’m) Stranded”.
1977–1978: Đỉnh cao của làn sóng đầu tiên
Làn sóng thứ hai của punk rock nổi lên vào năm 1977. Trong khi punk vẫn chủ yếu là hiện tượng ngầm ở Mỹ, thì ở Anh nó đã trở thành một cơn sốt lớn.
Bắc Mỹ: Các ban nhạc New York dẫn đầu cái sau này gọi là no wave. The Misfits hình thành ở New Jersey (tiên phong horror punk). Bối cảnh punk California nổi lên (The Weirdos, The Germs, X, Black Flag). Vương quốc Anh: Album đầu tay của The Clash ra mắt. Sex Pistols đạt đỉnh cao tranh cãi với “God Save the Queen” trong dịp Đại lễ Bạch kim của Nữ hoàng. Nhiều ban nhạc mới hình thành (Stiff Little Fingers, The Skids). Crass đóng vai trò lớn trong phong trào anarcho-punk. Phong trào 2 Tone (ska revival) cũng được châm ngòi. Sex Pistols phát hành album duy nhất Never Mind the Bollocks, Here’s the Sex Pistols và đứng đầu bảng xếp hạng Anh. Úc: The Saints và Radio Birdman tiếp tục hoạt động và phát hành album.
1979–1984: Sự chia rẽ và đa dạng hóa
Đến năm 1979, phong trào hardcore punk nổi lên ở Nam California, thu hút khán giả trẻ hơn, ngoại ô hơn và bạo lực hơn. Phong trào punk chia rẽ sâu sắc. Một bên là New Wave và Post-punk (nghệ thuật hơn, dễ tiếp cận hơn hoặc thử nghiệm hơn). Bên kia là Hardcore punk, Oi!, và Anarcho-punk (gắn liền với văn hóa ngầm, hung hăng hơn). Album London Calling (1979) của The Clash là ví dụ điển hình cho di sản của punk cổ điển, kết hợp với reggae, ska, rockabilly.
New Wave (Làn sóng mới)
“New Wave” ban đầu là một nhãn hiệu bổ sung cho “punk”, nhưng dần dần mang ý nghĩa riêng biệt: các ban nhạc như Blondie, Talking Heads, The Cars, The Police với âm thanh trau chuốt hơn, kết hợp pop và dance. New Wave trở nên rất phổ biến và thâm nhập vào dòng chính nhờ MTV.
Post-punk (Hậu punk)
Nổi lên như một sự chối bỏ các quy ước đơn giản của punk, kết hợp các ảnh hưởng rộng hơn và thử nghiệm hơn (krautrock, funk, dub, disco). Các ban nhạc tiêu biểu: Joy Division, The Fall, Public Image Ltd, Gang of Four, The Cure. Phong trào này ảnh hưởng lớn đến alternative rock sau này.
Hardcore
Đặc trưng bởi nhịp điệu siêu nhanh, giọng hát la hét và lời bài hát thường có ý thức chính trị. Phát triển mạnh ở Nam California (Black Flag, Middle Class, Circle Jerks), Washington D.C. (Bad Brains, Minor Threat), và lan rộng khắp Bắc Mỹ. Bad Brains (tất cả thành viên là người da đen) đã khởi động bối cảnh D.C. Phong trào Straight Edge (kiêng rượu, ma túy, tình dục bừa bãi) ra đời từ Minor Threat. Các ban nhạc như Suicidal Tendencies và D.R.I dẫn đến sự giao thoa với heavy metal (crossover thrash, thrashcore).
1985–nay: Di sản và sự hồi sinh
Alternative rock
Phong trào punk rock ngầm đã truyền cảm hứng cho vô số ban nhạc phát triển thành Alternative rock (bao gồm indie rock, gothic rock, grunge…). Các ban nhạc như Sonic Youth, Pixies mở đường. Năm 1991, Nirvana với album Nevermind đã đưa tinh thần punk/grunge đạt thành công thương mại khổng lồ.
Metal–rap–punk fusion
Đầu những năm 90, sự kết hợp giữa punk, heavy metal và hip hop xuất hiện. Rage Against the Machine là ví dụ điển hình với nội dung chính trị cách mạng.
Queercore
Phong trào phát triển quanh các ban nhạc punk có thành viên đồng tính, song tính hoặc genderqueer (Pansy Division, Team Dresch), đề cập đến định kiến và bản sắc giới.
Riot Grrrl
Phong trào nữ quyền quan trọng, lấy các giá trị của punk để truyền tải thông điệp nữ quyền. Khởi đầu từ Olympia, Washington năm 1991 với các ban nhạc như Bikini Kill, Bratmobile. Trưởng nhóm Bikini Kill, Kathleen Hanna, là nhân vật biểu tượng.
Punk hồi sinh và thành công dòng chính (Pop-punk)
Vào năm 1994, Green Day phát hành Dookie và The Offspring phát hành Smash, đưa punk rock (đặc biệt là pop-punk) trở lại dòng chính rực rỡ. Sự thương mại hóa này dẫn đến tranh cãi về việc “bán mình” (selling out). Cuối thập niên 90 và đầu 2000, Blink-182, Sum 41 tiếp tục đưa pop-punk đến khán giả đại chúng toàn cầu.
Các nhánh phụ có ảnh hưởng khác
-
Oi!: Phong trào của tầng lớp lao động, tìm cách đưa punk trở lại với đường phố (Cockney Rejects, The Exploited). Tuy nhiên, phong trào bị tai tiếng do sự xâm nhập của các skinhead phân biệt chủng tộc (dù nhiều ban nhạc Oi! ban đầu phản đối điều này).
-
Anarcho-punk: Phát triển song song với Oi! và Hardcore, lấy cảm hứng từ Crass, tập trung vào nguyên tắc vô chính phủ và DIY, chống chiến tranh, chống bất bình đẳng. Dẫn đến sự ra đời của Crust punk và Grindcore (Napalm Death).
-
Sự giao thoa khác: Punk blues, Folk punk (The Pogues, Violent Femmes), Psychobilly (The Cramps).
Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.
📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp: