Back

Reggae

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Reggae

Thông tin chung

  • Nguồn gốc phong cách: Mento, Calypso, Nyabinghi, R&B, Jazz, Ska, Rocksteady.

  • Nguồn gốc văn hóa: Cuối thập niên 1960 tại Jamaica, đặc biệt là Kingston.

  • Các hình thức phái sinh: Dancehall, Dub, New wave, Ragga, Jungle, Drum and bass.

  • Các tiểu thể loại: Roots reggae, Lovers rock, Reggae en Español (xem danh sách đầy đủ).

  • Thể loại kết hợp: Reggaeton, Reggae fusion, Seggae, 2 tone, Samba reggae, Reggaestep.

  • Các khu vực: Châu Phi, Úc, Guyana, Nhật Bản, Kenya, New Zealand, Nigeria, Panama, Philippines, Ba Lan, Trinidad và Tobago, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ.

  • Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO: “Nhạc Reggae của Jamaica” (Được ghi danh năm 2018).


Reggae (/ˈrɛɡeɪ/) là một thể loại âm nhạc có nguồn gốc từ Jamaica vào cuối những năm 1960. Thuật ngữ này cũng dùng để chỉ âm nhạc đại chúng hiện đại của Jamaica và cộng đồng người Jamaica hải ngoại nói chung. Đĩa đơn năm 1968 của Toots and the Maytals mang tên “Do the Reggay” là bài hát phổ biến đầu tiên sử dụng từ “reggae”, qua đó đặt tên cho thể loại này và giới thiệu nó đến khán giả toàn cầu.

Nguồn gốc và ảnh hưởng

Reggae phát triển từ các thể loại trước đó của Jamaica bao gồm mento, ska và rocksteady, đồng thời bắt nguồn từ các kiểu đánh trống truyền thống như Kumina, Pukkumina, Revival Zion, Nyabinghi và burru. Nó kết hợp các yếu tố của rhythm and blues (R&B), jazz, calypso, mento (một hình thức dân ca nông thôn dùng làm nhạc khiêu vũ và thay thế cho thánh ca nhà thờ), và các nhịp điệu dân gian châu Phi truyền thống.

Đặc điểm âm nhạc

Reggae được phân biệt bởi nhịp độ (tempo) chậm hơn so với ska hay rocksteady, sự nhấn mạnh mạnh mẽ vào phách đập xuống (downbeat) của trống và bass, cùng các hợp âm guitar hoặc piano ngắn, ngắt quãng (staccato) ở phách đảo (offbeat). Guitar bass đóng vai trò trung tâm, với âm sắc dày, nặng và các tần số cao bị giảm bớt để làm nổi bật âm trầm. Các mô hình “xướng – họa” (call-and-response) rất phổ biến, và bộ phận giữ nhịp thường sử dụng bass như một nhạc cụ gõ, một đặc điểm được kế thừa từ rocksteady. Các nghệ sĩ chơi nhịp điệu nổi tiếng bao gồm Jackie Jackson, Carlton Barrett, Lloyd Brevett, Paul Douglas, Lloyd Knibb, Winston Grennan, Sly Dunbar và Anthony “Benbow” Creary.

Giọng hát thường được thể hiện bằng tiếng Patois Jamaica, tiếng Anh Jamaica hoặc phương ngữ Iyaric. Chủ đề lời bài hát bao gồm từ bình luận chính trị, xã hội đến tôn giáo, tình yêu và các hoạt động giải trí.

Kết nối văn hóa

Reggae gắn liền mật thiết với Rastafari, một tôn giáo mang tư tưởng lấy người Phi làm trung tâm (Afrocentric) xuất hiện ở Jamaica vào những năm 1930, cổ vũ cho chủ nghĩa liên Phi. Từ những năm 1970 trở đi, sự thành công quốc tế của reggae đã giúp lan truyền đức tin Rastafari, với các nhạc sĩ thường được xem như những sứ giả văn hóa và tác nhân của sự thay đổi.

Sự lan tỏa toàn cầu

Reggae đã tiếp cận khán giả trên toàn thế giới, thường kết hợp với các thể loại khác và sử dụng nhạc cụ địa phương. Tại Mỹ Latinh, Reggae en Español bắt nguồn từ Panama trước khi lan sang Venezuela và khắp Nam Mỹ. Tại Vương quốc Anh, âm nhạc Caribe, bao gồm reggae, đã phổ biến từ cuối những năm 1960, sản sinh ra nhiều tiểu thể loại và sự kết hợp, với nhiều nghệ sĩ reggae bắt đầu sự nghiệp tại đó. Các nhạc sĩ châu Âu cũng đã khai thác mạnh mẽ các truyền thống Jamaica và Caribe. Tại châu Phi, vị thế của thể loại này được thúc đẩy bởi chuyến thăm của Bob Marley tới Zimbabwe vào năm 1980.


Từ nguyên (Etymology)

Ấn bản năm 1967 của Từ điển tiếng Anh Jamaica liệt kê từ reggae là “một cách đánh vần được thiết lập gần đây cho rege“, như trong từ rege-rege, một từ có thể có nghĩa là “giẻ rách, quần áo rách rưới” hoặc “một cuộc cãi vã, ẩu đả”. Reggae như một thuật ngữ âm nhạc xuất hiện lần đầu trên văn bản với bản hit rocksteady năm 1968 “Do the Reggay” của nhóm The Maytals, bài hát đã đặt tên cho thể loại này.

Nhà sử học về Reggae, Steve Barrow, cho rằng Clancy Eccles là người đã biến đổi từ tiếng lóng Jamaica streggae (người phụ nữ lẳng lơ) thành reggae. Tuy nhiên, Toots Hibbert đã nói:

“Có một từ chúng tôi thường dùng ở Jamaica gọi là ‘streggae’. Nếu một cô gái đang đi và các chàng trai nhìn cô ấy và nói ‘Man, she’s streggae’, điều đó có nghĩa là cô ấy ăn mặc không đẹp, trông rách rưới. Các cô gái cũng nói như vậy về đàn ông. Một buổi sáng nọ, tôi và hai người bạn đang chơi nhạc và tôi nói, ‘OK man, let’s do the reggay’ (Được rồi, hãy chơi reggay đi). Đó chỉ là một từ buột miệng thốt ra. Vì vậy, chúng tôi bắt đầu hát ‘Do the reggay, do the reggay’ và tạo ra một nhịp điệu. Sau này mọi người bảo tôi rằng chúng tôi đã đặt tên cho âm thanh đó. Trước đó, mọi người gọi nó là blue-beat và đủ thứ tên khác. Giờ thì nó đã có trong Kỷ lục Guinness.”

Bob Marley từng nói rằng từ reggae bắt nguồn từ một thuật ngữ tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là “âm nhạc của nhà vua”. Ghi chú bìa của To the King, một tuyển tập nhạc reggae phúc âm (gospel), cho rằng từ reggae bắt nguồn từ tiếng Latin regi nghĩa là ‘gửi tới nhà vua’.


Lịch sử

Tiền thân

Nguồn gốc trực tiếp của Reggae nằm ở nhạc Ska và Rocksteady của Jamaica những năm 1960, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ nhạc mento và calypso truyền thống của vùng Caribe, cũng như nhạc jazz và R&B của Mỹ. Ska ban đầu là tên gọi chung cho nhạc Jamaica được thu âm từ năm 1961 đến 1967, nảy sinh từ R&B Jamaica (vốn dựa chủ yếu vào R&B Mỹ và doo-wop).

Phong trào Rastafari là một ảnh hưởng quan trọng đối với reggae, với các tay trống Rasta như Count Ossie tham gia vào các bản thu âm quan trọng. Một trong những tiền thân của cách đánh trống reggae là nhịp điệu Nyabinghi, một phong cách đánh trống nghi lễ được thực hiện như một phương pháp thiền định cộng đồng trong văn hóa Rastafari.

Vào nửa sau thế kỷ 20, đĩa than trở thành trọng tâm của ngành công nghiệp âm nhạc Jamaica, đóng vai trò văn hóa và kinh tế quan trọng. Ska xuất hiện tại các phòng thu Jamaica vào cuối những năm 1950. Nổi bật với các đoạn riff kèn chịu ảnh hưởng của jazz, ska được đặc trưng bởi dòng bass đi bộ (walking bass) nốt đen, guitar và piano ở phách đảo, và kiểu trống với tiếng snare đánh vào vành (cross-stick) và trống bass ở phách sau (backbeat).

Giữa những năm 1960, ska nhường chỗ cho rocksteady, một thể loại chậm hơn ska, có lời ca lãng mạn hơn và kèn ít nổi bật hơn. Tên gọi “rocksteady” được hệ thống hóa sau khi Alton Ellis phát hành một đĩa đơn cùng tên. Nhiều nhịp điệu rocksteady sau này được dùng làm nền tảng cho các bản thu reggae.

Sự xuất hiện tại Jamaica

Reggae phát triển từ ska và rocksteady vào cuối những năm 1960. Các bài hát như “Nanny Goat” của Larry And Alvin và “No More Heartaches” của The Beltones nằm trong số những bài hát đầu tiên của thể loại này. Nhịp điệu khác biệt với rocksteady ở chỗ nó loại bỏ những sự trau chuốt mượt mà của R&B Mỹ, thay vào đó gần gũi hơn với funk miền Nam Hoa Kỳ, phụ thuộc nhiều vào bộ phận giữ nhịp (rhythm section). Sự chuyển đổi từ rocksteady sang reggae được minh họa qua tiếng đàn organ “shuffle” tiên phong bởi các nhạc sĩ như Jackie Mittoo và Winston Wright.

Đầu năm 1968 là thời điểm những bản thu reggae đích thực đầu tiên được phát hành. Cùng năm đó, âm thanh mới nhất của Jamaica bắt đầu sinh ra những người bắt chước tên tuổi lớn ở các quốc gia khác. Bản hit năm 1968 “Hold Me Tight” của nghệ sĩ Mỹ Johnny Nash được ghi nhận là lần đầu tiên đưa reggae vào bảng xếp hạng người nghe tại Mỹ.

The Wailers (ban nhạc do Bob Marley, Peter Tosh và Bunny Wailer thành lập năm 1963) có lẽ là ban nhạc được công nhận nhiều nhất đã trải qua cả ba giai đoạn: ska, rocksteady và reggae. Các nhà sản xuất Jamaica nổi tiếng có ảnh hưởng bao gồm Coxsone Dodd, Lee “Scratch” Perry, Leslie Kong, Duke Reid, Joe Gibbs và King Tubby.

Sự phổ biến quốc tế

Ảnh hưởng của Reggae đã vươn lên top đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 của Mỹ vào cuối năm 1972. Bộ phim The Harder They Come (1972) với sự tham gia của Jimmy Cliff đã giới thiệu nhạc Jamaica đến khán giả điện ảnh quốc tế. Mặc dù phim chỉ đạt vị thế cult (phim thiêng), bản cover “I Shot the Sheriff” của Eric Clapton năm 1974 đã thực sự đưa nhạc của Bob Marley đến với khán giả rock rộng lớn hơn.

Đến giữa những năm 1970, các bản dub plate và special của reggae bắt đầu được phát sóng tại Anh trên chương trình radio của John Peel. Cuối thập niên 70 và đầu 80, phong trào punk rock tại Anh nở rộ và reggae là một ảnh hưởng đáng chú ý (ví dụ: The Clash, The Police, The Slits). Cùng thời điểm, tại Nam London, một tiểu thể loại mới là Lovers rock ra đời, với âm hưởng nhẹ nhàng và thương mại hơn.

Di sản Reggae

Thủ tướng Jamaica Bruce Golding đã chọn tháng 2 năm 2008 là Tháng Reggae thường niên đầu tiên tại Jamaica. Vào tháng 11 năm 2018, “nhạc reggae của Jamaica” đã được UNESCO thêm vào Danh sách Đại diện Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Cod Reggae

Thuật ngữ “Cod reggae” thường được dùng để mô tả nhạc reggae do những người không phải vùng Caribe thực hiện, thường mang ý nghĩa chê bai vì bị coi là thiếu tính xác thực (inauthentic).


Đặc điểm âm nhạc

Về mặt phong cách, reggae kết hợp các yếu tố của R&B, jazz, mento, calypso, nhạc châu Phi và Mỹ Latinh. Các ban nhạc reggae thường bao gồm hai guitar (một đệm, một lead), trống, conga, đàn phím (keyboard) và một vài ca sĩ.

  • Nhịp: Reggae chơi ở nhịp 4/4.

  • Phách đảo (Offbeat): Một trong những yếu tố dễ nhận biết nhất là nhịp điệu đảo phách; các hợp âm staccato được chơi bởi guitar hoặc piano (hoặc cả hai) vào các phách yếu của nhịp, thường được gọi là skank.

  • Tempo: Thường chậm hơn ska và rocksteady.

  • Trống: Kiểu trống phổ biến là “One drop”, nhấn mạnh vào phách thứ 3 (trong nhịp 4/4). Người chơi trống reggae thường dùng vành trống (cross-stick) thay vì mặt trống snare, và hạn chế dùng cymbal để giữ nhịp.

  • Bass: Guitar bass chơi vai trò chủ đạo, thường chơi các đoạn giai điệu đồng bộ (syncopated), trầm và dày.

  • Guitar: Thường chơi ở phách đảo (phách “và” – “1 và 2 và 3 và 4 và…”). Kỹ thuật này gọi là skank hoặc chop.

  • Keyboards: Đàn organ thường chơi điệu shuffle đặc trưng.

  • Kèn: Bộ ba kèn (trumpet, trombone, saxophone) thường tạo ra các bè hòa âm đặc trưng.

Chủ đề lời bài hát

Reggae nổi tiếng với truyền thống phê bình xã hội, mặc dù nhiều bài hát cũng nói về tình yêu và đời sống. Lời bài hát thường đề cập đến:

  • Phê phán chủ nghĩa vật chất, phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa tư bản.

  • Hệ thống áp bức (gọi là “Babylon”).

  • Tôn giáo (Rastafari), ca ngợi Chúa (Jah).

  • Việc sử dụng cần sa (ganja/herb) như một bí tích tôn giáo.

  • Hy vọng, niềm tin và tình yêu (ví dụ: “One Love”, “Three Little Birds” của Bob Marley).

Chỉ trích về lời bài hát Dancehall và Reggae

Một số nghệ sĩ dancehall và ragga đã bị chỉ trích vì nội dung kỳ thị đồng tính (homophobia), bao gồm cả những lời đe dọa bạo lực (ví dụ: Buju Banton, Elephant Man, Beenie Man). Chiến dịch Stop Murder Music đã dẫn đến việc hủy bỏ nhiều buổi diễn và buộc một số nghệ sĩ phải ký vào “Đạo luật Trắc ẩn Reggae” (Reggae Compassionate Act), cam kết không kích động thù hận.


Tầm quan trọng toàn cầu

Reggae đã lan rộng đến nhiều quốc gia, thường kết hợp với nhạc cụ và thể loại địa phương.

Châu Mỹ

  • Mỹ Latinh: Reggae en Español lan rộng từ Panama. Tại Brazil, Samba-reggae ra đời (nổi bật là nhóm Olodum). São Luís (Brazil) được mệnh danh là “Jamaica của Brazil”.

  • Hoa Kỳ: Cảnh quan reggae tập trung ở Nam California, New York, Florida và Hawaii (Jawaiian music). Các ban nhạc nổi bật: Rebelution, SOJA, Matisyahu (kết hợp chủ đề Do Thái).

Châu Âu

  • Vương quốc Anh: Là điểm đến chính của người di cư Caribe, Anh trở thành cái nôi phát triển quan trọng của reggae (Lovers rock, ảnh hưởng lên Drum and bass, Dubstep). Các ban nhạc nổi tiếng: UB40, Steel Pulse, Aswad.

  • Đức & Ý: Có các lễ hội lớn như Summerjam (Đức) và Rototom Sunsplash (Tây Ban Nha/Ý). Nghệ sĩ nổi bật: Gentleman (Đức), Alborosie (Ý).

  • Ba Lan & Nga: Có các phong trào reggae nội địa từ thập niên 80.

Châu Phi

Được thúc đẩy mạnh mẽ sau chuyến thăm của Bob Marley.

  • Nam Phi: Lucky Dube là nghệ sĩ biểu tượng, dùng reggae để chống lại chế độ Apartheid.

  • Bờ Biển Ngà: Tiken Jah Fakoly và Alpha Blondy là những ngôi sao quốc tế.

  • Ethiopia: Dub Colossus.

Châu Á

  • Philippines: Pinoy reggae.

  • Nhật Bản: Có phong trào reggae và dancehall mạnh mẽ từ đầu những năm 1980.

  • Thái Lan: Nghệ sĩ Job 2 Do.

  • Ấn Độ: Một số nhóm như Reggae Rajahs và Thaikkudam Bridge.

Úc và Thái Bình Dương

  • New Zealand: Chịu ảnh hưởng lớn từ Bob Marley, với các ban nhạc pha trộn electronica như Fat Freddy’s Drop, Salmonella Dub, Katchafire.

  • Úc: Các nhóm như Sticky Fingers, Blue King Brown.

  • Hawaii: Dòng nhạc Jawaiian rất phổ biến.


Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony