Tessitura
Trong âm nhạc, tessitura (tiếng Anh: /ˌtɛsɪˈtʊərə/; tiếng Ý: [tessiˈtuːra]; nghĩa đen là ‘sự dệt’ hoặc ‘kết cấu’) là quãng giọng (âm vực) chấp nhận được và thoải mái nhất đối với một ca sĩ cụ thể (hoặc ít phổ biến hơn là nhạc cụ). Đây là quãng giọng mà một loại giọng nhất định thể hiện được âm sắc (timbre) hay nhất (hoặc đặc trưng nhất) của nó.
Định nghĩa rộng này thường được hiểu là ám chỉ cụ thể đến dải cao độ xuất hiện thường xuyên nhất trong một bè (part) nhất định của một tác phẩm âm nhạc. Do đó, trong ký hiệu âm nhạc, tessitura là tầm cữ (ambitus), hoặc một phần hẹp hơn của nó, nơi mà phần thanh nhạc (hoặc hiếm hơn là khí nhạc) đó chủ yếu nằm ở đó—dù là ở quãng cao hay quãng thấp, v.v.
Tuy nhiên, tessitura của một bè hoặc một giọng hát không được quyết định bởi các điểm cực hạn của quãng giọng (nốt thấp nhất và cao nhất), mà bởi phần nằm trong tổng quãng giọng đó được sử dụng nhiều nhất. Vì vậy, nó được coi là “trái tim” của quãng giọng.[1] Ví dụ, trong toàn bộ bộ Ring của Wagner, phần nhạc viết cho vai nam cao (tenor) Siegfried trải dài từ C♯3 đến C5, nhưng tessitura được mô tả là cao vì các câu nhạc thường xuyên nằm trong quãng từ C4 đến A4 nhất.
Hơn nữa, khái niệm tessitura không chỉ đề cập đến một dải cao độ mà còn đề cập đến sự sắp xếp của các cao độ đó. Đường nét giai điệu (melodic contour) cụ thể của phần hát cũng có thể được coi là một khía cạnh quan trọng trong tessitura của giọng hát đó. Các yếu tố cân nhắc về tessitura bao gồm:
-
Tỷ lệ các nốt lên và xuống đột ngột hay từ từ (tốc độ thay đổi cao độ).
-
Số lượng tương đối các nốt rất cao hoặc rất thấp.
-
Liệu các dòng và câu nhạc trong tác phẩm có xu hướng đi lên hay đi xuống—khả năng cơ bắp của ca sĩ có thể phù hợp hơn với hướng này hoặc hướng kia.
Tessitura lý tưởng của một ca sĩ tập trung vào một cao độ duy nhất mà tại đó dải động (dynamic range – khả năng thay đổi to nhỏ) của họ là lớn nhất.[2]
Sự mở rộng ý nghĩa sang việc “dệt” nên một giọng hát cụ thể hơn đã dẫn đến sự kết hợp giữa tessitura và loại giọng (voice type). Ví dụ, âm lượng (độ lớn) mà một ca sĩ có thể duy trì để tạo hiệu ứng kịch tính thường sẽ ảnh hưởng đến việc họ chuyên về Fach (hệ thống phân loại giọng) hay tessitura nào. Chẳng hạn, một giọng nam cao trữ tình (lyric tenor) có thể có quãng giọng đủ để hát Wagner hoặc các vai kịch tính khác, nhưng việc duy trì độ lớn cần thiết cho cường độ kịch tính trong suốt một buổi biểu diễn opera có thể gây tổn thương giọng hát hoặc nằm ngoài khả năng của anh ta.
Tài liệu tham khảo
- Benjamin, Thomas (2003). The Craft of Tonal Counterpoint. New York: Taylor & Francis. p. 6. ISBN 9780203494110.
- Titze, Ingo (September 2008). “Voice Research and Technology: Quantifying Tessitura in a Song”. Journal of Singing. 65: 59–61.
Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.
📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp: