Back

Kết cấu (âm nhạc) – Texture (music)

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Kết cấu (âm nhạc)

undefined

Chú thích hình ảnh/âm thanh: Phần mở đầu trong tác phẩm “Washington Post March” của Sousa, các ô nhịp 1–7, có đặc điểm gấp đôi quãng tám (octave doubling) [1] và một kết cấu đồng tiết tấu (homorhythmic). [Thời lượng: 0 giây. 0:00]

Trong âm nhạc, kết cấu (texture) là cách thức mà nhịp độ (tempo), các chất liệu giai điệu (melodic) và hòa âm (harmonic) được kết hợp với nhau trong một tác phẩm âm nhạc, quyết định chất lượng tổng thể của âm thanh trong tác phẩm đó.

Kết cấu thường được mô tả dựa trên mật độ (density), hay độ dày (thickness), và âm vực (range), hay độ rộng (width), giữa các cao độ thấp nhất và cao nhất. Về mặt tương đối cũng như cụ thể hơn, nó được phân biệt dựa trên số lượng của các giọng (voices), hay các bè (parts), và mối quan hệ giữa những giọng này (xem phần Các loại phổ biến bên dưới).

Ví dụ, một kết cấu dày chứa nhiều “tầng” nhạc cụ. Một trong những tầng này có thể là bộ dây hoặc một bộ đồng khác. Độ dày cũng thay đổi tùy thuộc vào số lượng và sự phong phú của các nhạc cụ đang chơi tác phẩm đó. Độ dày biến thiên từ mỏng đến dày.

Kết cấu của một tác phẩm có thể bị thay đổi bởi:

  • Số lượng và tính chất của các bè chơi cùng một lúc.

  • Âm sắc (timbre) của các nhạc cụ hoặc giọng hát thể hiện các bè đó.

  • Hòa âm, nhịp độ và tiết tấu được sử dụng.[2]

Các loại kết cấu được phân loại theo số lượng và mối quan hệ giữa các bè thường được phân tích và xác định thông qua việc dán nhãn các yếu tố kết cấu chính, bao gồm:

  • Giai điệu chính (Primary Melody – PM)

  • Giai điệu phụ (Secondary Melody – SM)

  • Giai điệu hỗ trợ song song (Parallel Supporting Melody – PSM)

  • Hỗ trợ tĩnh (Static Support – SS)

  • Hỗ trợ hòa âm (Harmonic Support – HS)

  • Hỗ trợ tiết tấu (Rhythmic Support – RS)

  • Hỗ trợ hòa âm và tiết tấu (Harmonic and Rhythmic Support – HRS) [3]

Các loại phổ biến

Trong thuật ngữ âm nhạc, đặc biệt là trong các lĩnh vực lịch sử âm nhạc và phân tích âm nhạc, dưới đây là một số thuật ngữ phổ biến dùng để chỉ các loại kết cấu (texture) khác nhau:

Loại kết cấu Mô tả Hình ảnh/Âm thanh minh họa

Monophonic


(Đơn âm)

Kết cấu đơn âm bao gồm một dòng giai điệu duy nhất không có phần đệm. Các yếu tố âm thanh phụ (PSMs) thường đi đôi hoặc song song với giai điệu chính (PM) mà chúng hỗ trợ.



(Ví dụ: Giai điệu bài “Pop Goes the Weasel”)

[Âm thanh: 12 giây]

Biphonic


(Nhị âm)

Hai dòng riêng biệt, dòng thấp hơn duy trì một âm nền (drone – cao độ không đổi) trong khi dòng kia tạo ra một giai điệu phức tạp hơn ở phía trên. Các âm trì tục (Pedal tones) hoặc âm hình lặp lại (ostinati) là ví dụ cho loại này. Nó thường được coi là một dạng của phức điệu.



(Ví dụ: Âm trì tục trong Prelude số 6 giọng Rê thứ của Bach, BWV 851, từ tập The Well-Tempered Clavier, Quyển I, ô nhịp 1–2. Tất cả các nốt âm nền đều thuận (consonant) ngoại trừ ba nốt cuối của ô nhịp đầu tiên.)

[Hình ảnh nốt nhạc]



[Âm thanh: 5 giây – Bach Prelude số 6]



[Âm thanh: 1 phút 39 giây]

Polyphonic


hoặc Counterpoint


(Phức điệu / Đối vị)

Nhiều bè giai điệu có sự độc lập đáng kể hoặc mô phỏng lẫn nhau. Đây là kết cấu đặc trưng của âm nhạc thời Phục hưng và cũng thịnh hành trong thời kỳ Baroque. Kết cấu phức điệu có thể chứa nhiều giai điệu chính (PM).



(Ví dụ: Một ô nhịp trong Fugue số 17 giọng La giáng trưởng của Bach, BWV 862, ví dụ về phức điệu đối vị.)

[Hình ảnh nốt nhạc]



[Âm thanh: 5 giây]



(Fugue số 21 giọng Si giáng trưởng, BWV 866 – Biểu diễn trên đàn harpsichord bởi Martha Goldstein)


[Âm thanh: 1 phút 36 giây]

Homophonic


(Chủ điệu)

Kết cấu phổ biến nhất trong âm nhạc phương Tây: giai điệu và phần đệm. Gồm nhiều bè, trong đó một bè (giai điệu) nổi bật hẳn lên và các bè khác tạo thành nền đệm hòa âm. Nếu tất cả các bè có tiết tấu giống nhau, kết cấu chủ điệu cũng có thể được mô tả là đồng tiết tấu (homorhythmic).



Đây là kết cấu đặc trưng của thời kỳ Cổ điển và tiếp tục chiếm ưu thế trong âm nhạc Lãng mạn. Trong thế kỷ 20, “nhạc đại chúng (pop) gần như hoàn toàn là chủ điệu”, và “phần lớn nhạc jazz cũng vậy”, mặc dù “sự ngẫu hứng đồng thời của một số nhạc sĩ jazz tạo ra một dạng phức điệu thực thụ”. Kết cấu chủ điệu thường chỉ chứa một giai điệu chính (PM).



(Ví dụ: Tính chủ điệu trong tác phẩm “If Ye Love Me” của Tallis, sáng tác năm 1549. Các giọng di chuyển cùng nhau sử dụng cùng một tiết tấu, và mối quan hệ giữa chúng tạo thành các hợp âm: đoạn trích bắt đầu và kết thúc với hợp âm ba Pha trưởng.)

[Hình ảnh nốt nhạc]



[Âm thanh: 18 giây]

Homorhythmic


(Đồng tiết tấu)

Nhiều bè với chất liệu tiết tấu tương tự nhau ở tất cả các phần. Còn được gọi là “dạng hợp xướng/hợp âm” (chordal). Có thể được coi là một điều kiện của chủ điệu hoặc được phân biệt riêng. (Xem ở trên)

Heterophonic


(Dị âm)

Hai hoặc nhiều bè đồng thời trình diễn các biến thể của cùng một giai điệu.

Silence


(Im lặng)

Không có âm thanh nào hoặc sự vắng mặt của âm thanh có chủ đích.

Phân tích ví dụ thực tế

Nhiều tác phẩm cổ điển thể hiện các loại kết cấu khác nhau trong một khoảng thời gian ngắn. Một ví dụ điển hình là chương Scherzo từ bản Sonata piano giọng Si trưởng, D575 của Schubert.

1. Bốn ô nhịp đầu tiên là đơn âm (Monophonic):

Cả hai tay cùng chơi một giai điệu giống nhau, cách nhau một quãng tám.

  • [Âm thanh: 10 giây]

  • (Schubert Sonata giọng Si, Scherzo ô nhịp 1–4)

2. Các ô nhịp 5–10 là chủ điệu (Homophonic):

Tất cả các bè trùng khớp nhau về mặt tiết tấu.

  • [Âm thanh: 12 giây]

  • (Schubert Sonata giọng Si, Scherzo ô nhịp 5–10)

3. Các ô nhịp 11–20 là phức điệu (Polyphonic):

Có ba bè: hai bè trên di chuyển song song (cách nhau quãng 10). Bè thấp nhất mô phỏng tiết tấu của hai bè trên ở khoảng cách ba phách. Đoạn nhạc lên cao trào và dừng đột ngột với một ô nhịp im lặng.

  • [Âm thanh: 16 giây]

  • (Schubert Sonata giọng Si, Scherzo ô nhịp 11–20)

4. Sau khoảng lặng:

Kết cấu phức điệu mở rộng từ ba lên bốn bè độc lập di chuyển đồng thời trong các ô nhịp 21–24. Hai bè trên có tính chất mô phỏng (imitative), bè thấp nhất bao gồm một nốt lặp lại (âm trì tục/pedal point) và bè còn lại dệt nên một dòng giai điệu độc lập.

  • [Âm thanh: 9 giây]

  • (Schubert Sonata giọng Si, Scherzo ô nhịp 21–24)

5. Bốn ô nhịp cuối cùng quay trở lại chủ điệu (Homophony):

Đưa đoạn nhạc đến kết thúc.

  • [Âm thanh: 13 giây]

  • (Schubert Sonata giọng Si, Scherzo ô nhịp 25–28)

Bạn có thể nghe trọn vẹn phần trình diễn bằng cách theo dõi liên kết này: [Nghe]


Các loại bổ sung

Mặc dù trong giảng dạy âm nhạc, một số phong cách hoặc danh mục tác phẩm thường được gán cho một trong những mô tả này (ví dụ: Bình ca Gregorian được mô tả là đơn âm, các bài Chorales của Bach được mô tả là chủ điệu và các bản fugue là phức điệu), nhưng nhiều nhà soạn nhạc sử dụng nhiều hơn một loại kết cấu trong cùng một tác phẩm âm nhạc.

  • Simultaneity (Tính đồng thời): Là việc có nhiều hơn một kết cấu âm nhạc hoàn chỉnh xảy ra cùng lúc, thay vì nối tiếp nhau.

  • Micropolyphony (Vi phức điệu): Một loại kết cấu mới hơn, được sử dụng lần đầu tiên bởi György Ligeti.

  • Các loại kết cấu khác bao gồm: Đa chủ đề (polythematic), đa tiết tấu (polyrhythmic), tượng thanh (onomatopoeic), kết cấu phức hợp (compound) và kết cấu hỗn hợp (mixed/composite).

Tài liệu tham khảo

Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony