Back

Nhạc cụ truyền thống Trung Quốc – Traditional Chinese musical instruments

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Nhạc cụ truyền thống Trung Quốc – Traditional Chinese musical instruments

Nhạc cụ Trung Quốc theo truyền thống được chia thành tám nhóm (phân loại theo vật liệu dùng để chế tác nhạc cụ), được gọi là bát âm (八音). Tám nhóm này bao gồm: tơ (ti), trúc, mộc, thạch (đá), kim (kim loại), thổ (đất nung), bào (bầu) và cách (da); ngoài ra còn tồn tại các nhạc cụ truyền thống khác không nằm trong các nhóm này. Việc phân nhóm nhạc cụ theo vật liệu tại Trung Quốc là một trong những hệ thống phân loại âm nhạc đầu tiên từng được sáng tạo ra.

Tơ (Ti)

Các nhạc cụ thuộc bộ Tơ (Ti – 絲) chủ yếu là các nhạc cụ dây (bao gồm các loại đàn gảy, đàn kéo và đàn gõ dây). Từ thời cổ đại, người Trung Quốc đã sử dụng tơ xoắn để làm dây đàn, mặc dù ngày nay kim loại hoặc nylon được sử dụng thường xuyên hơn. Các nhạc cụ trong bộ Tơ bao gồm:

Đàn gảy (Bật bông)

  • Cổ cầm (Guqin – Tiếng Trung: 古琴; bính âm: gǔqín) – Đàn tranh 7 dây.

  • Đàn Sắt (Se – Tiếng Trung: 瑟; bính âm: sè) – Đàn tranh 25 dây với các ngựa đàn (nhạn đàn) di động (các nguồn cổ xưa nói rằng đàn có 14, 25 hoặc 50 dây) [cần dẫn nguồn].

  • Cổ tranh (Zheng – 古箏) – Đàn tranh 16–26 dây với ngựa đàn di động.

  • Đàn Không hầu (Konghou – 箜篌) – Đàn hạc (Harp).

  • Hồ lô cầm (Huluqin – 葫芦琴) – Đàn lute 4 dây với thân đàn làm bằng quả bầu, được sử dụng bởi người Naxi (người Nạp Tây) ở Vân Nam.

  • Hốt lôi cầm (Huleiqin – 忽雷琴) – Đàn lute hình quả lê nhỏ hơn đàn tỳ bà một chút, có 2 dây và thân đàn bọc da rắn; được sử dụng vào thời nhà Đường nhưng nay không còn được sử dụng nữa.

  • Tỳ bà (Pipa – 琵琶) – Đàn lute có phím bấm, hình quả lê với 4 hoặc 5 dây.

  • Liễu cầm (Liuqin – 柳琴) – Đàn lute nhỏ loại gảy, có phím bấm, thân hình quả lê với 4 hoặc 5 dây.

  • Đàn Nguyễn (Ruan – Tiếng Trung: 阮; bính âm: ruǎn) – Đàn lute hình tròn (như mặt trăng) với 5 kích cỡ: gaoyin (cao âm), xiao (tiểu), zhong (trung), da (đại), và diyin (đê âm/trầm); đôi khi được gọi là ruanqin (Nguyễn cầm – 阮琴).

  • Nguyệt cầm (Yueqin – 月琴) – Đàn lute gảy với thân đàn bằng gỗ, cần đàn ngắn có phím và 4 dây được lên dây theo từng cặp.

  • Tần cầm (Qinqin – 秦琴) – Đàn lute gảy với thân gỗ và cần đàn có phím; còn gọi là meihuaqin (Mai hoa cầm – 梅花琴, nghĩa đen là “đàn hoa mai”, do thân đàn có hình dáng bông hoa).

  • Tam huyền (Sanxian – 三弦) – Đàn lute gảy (đàn Tam) với thân đàn bọc da rắn và cần đàn dài không có phím; là tổ tiên của đàn shamisen Nhật Bản.

  • Độc huyền cầm (Duxianqin – Giản thể: 独弦琴; Phồn thể: 獨弦琴) – Nhạc cụ của người Kinh (người Việt tại Trung Quốc), một loại đàn tranh đơn âm chỉ có một dây (đàn bầu), được lên dây ở nốt C3.

  • Đàn Komuz (Hỏa bất tư – 火不思) – Một loại đàn lute cổ dài dạng gảy có nguồn gốc từ người Turk (Đột Quyết).

  • Đàn Tembor (Đàn bạt nhĩ – 弹拨尔) – Đàn lute cổ dài có phím bấm với 5 dây chia làm 3 hàng âm, được sử dụng trong âm nhạc truyền thống của người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương.

  • Đàn Dutar (Đô tháp nhĩ – 都塔尔) – Đàn lute cổ dài có phím bấm với 2 dây, được sử dụng trong âm nhạc truyền thống của người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương.

  • Đàn Rawap (Nhiệt ngoã phổ – 热瓦普 hoặc 热瓦甫) – Đàn lute cổ dài không phím bấm, dùng trong âm nhạc truyền thống của người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương.

  • Đàn Tính (Thiên cầm – 天琴) – Đàn lute gảy 3 dây của người Choang ở Quảng Tây (tương đồng với Đàn Tính của người Tày/Thái ở Việt Nam).

  • Khởi bôn (Qiben – 起奔) – Đàn lute gảy 4 dây của người Lisu (người Lật Túc).

  • Loan cầm (Wanqin – 弯琴): Có hình dáng giống thuyền rồng. Hình dáng của nó rất giống với đàn saung-gauk của Myanmar. Một biến thể khác của Loan cầm được cầm dưới dạng đàn hạc (harp) với 4 dây đã được tìm thấy trong một bức tranh vẽ Phi Thiên tại hang Mạc Cao, tỉnh Đôn Hoàng.

  • Khổng cầm (Kongqin – 孔琴): Một loại đàn Nguyễn (Ruan) hình quả lê với 5 dây, tương tự như đàn ukulele.


Nhạc cụ dây kéo (Vĩ cầm)

Tái hiện một buổi biểu diễn âm nhạc truyền thống cổ đại

Một bức tranh tường từ lăng mộ của Từ Hiển Tú (Xu Xianxiu) tại Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây, có niên đại năm 571 sau Công nguyên dưới thời Bắc Tề, mô tả các nam nhạc công cung đình đang chơi nhạc cụ dây, có thể là đàn liuqin (liễu cầm) hoặc pipa (tỳ bà), và một người phụ nữ đang chơi konghou (đàn không hầu – một loại đàn hạc).

  • Huqin (Hồ cầm – 胡琴): Gia đình các loại đàn vĩ kéo dọc (đàn nhị).

  • Erhu (Nhị hồ/Đàn nhị – 二胡): Đàn vĩ kéo hai dây.

  • Zhonghu (Trung hồ – 中胡): Đàn vĩ kéo hai dây, âm vực trầm hơn đàn nhị (erhu).

  • Gaohu (Cao hồ – 高胡): Đàn vĩ kéo hai dây, âm vực cao hơn đàn nhị; còn được gọi là yuehu (Việt hồ – 粤胡).

  • Banhu (Bản hồ – 板胡): Đàn vĩ kéo hai dây với bầu cộng hưởng bằng dừa và mặt đàn bằng gỗ, được sử dụng chủ yếu ở miền Bắc Trung Quốc.

  • Jinghu (Kinh hồ – 京胡): Đàn vĩ kéo hai dây (tương đương đàn nhị piccolo), âm vực rất cao, chủ yếu dùng trong Kinh kịch (Bắc Kinh).

  • Jing erhu (Kinh nhị hồ – 京二胡): Loại đàn nhị được sử dụng trong Kinh kịch.

  • Erxian (Nhị huyền – 二弦): Đàn vĩ kéo hai dây, dùng trong âm nhạc Quảng Đông, Triều Châu và Nam Quản.

  • Tiqin (Đề cầm – 提琴): Đàn vĩ kéo hai dây, dùng trong Côn khúc, nhạc Triều Châu, Quảng Đông, Phúc Kiến và Đài Loan.

  • Yehu (Gáo hồ/Dừa hồ – 椰胡): Đàn vĩ kéo hai dây với thân đàn làm bằng vỏ dừa, dùng chủ yếu trong nhạc Quảng Đông và Triều Châu (tương tự đàn gáo Việt Nam).

  • Daguangxian (Đại quảng huyền – 大广弦): Đàn vĩ kéo hai dây dùng ở Đài Loan và Phúc Kiến, chủ yếu bởi người Mân Nam và người Khách Gia (Hakka); còn gọi là datongxian (đại đồng huyền), guangxian (quảng huyền), và daguanxian (đại quản huyền).

  • Datong (Đại đồng – 大筒): Đàn vĩ kéo hai dây dùng trong âm nhạc truyền thống Hồ Nam.

  • Kezaixian (Xác tử huyền – 壳仔弦): Đàn vĩ kéo hai dây thân dừa, dùng trong kịch Đài Loan.

  • Liujiaoxian (Lục giác huyền – 六角弦): Đàn vĩ kéo hai dây với thân hình lục giác, tương tự Kinh nhị hồ; dùng chủ yếu ở Đài Loan.

  • Tiexianzai (Thiết huyền tử – 鐵弦仔): Đàn vĩ kéo hai dây có loa khuếch đại bằng kim loại ở cuối cần đàn, dùng ở Đài Loan; còn gọi là guchuixian (cổ xuy huyền).

  • Hexian (Hòa huyền – 和弦): Loại đàn vĩ kéo lớn dùng chủ yếu trong cộng đồng người Khách Gia ở Đài Loan.

  • Huluhu (Hồ lô hồ – 葫芦胡): Đàn vĩ kéo hai dây với thân làm bằng bầu hồ lô, được người Choang (Zhuang) ở Quảng Tây sử dụng.

  • Maguhu (Mã cốt hồ – 马骨胡): Đàn vĩ kéo hai dây với thân làm bằng xương ngựa, được người Choang và người Bố Y (Buyei) ở miền nam Trung Quốc sử dụng.

  • Tuhu (Thổ hồ – 土胡): Đàn vĩ kéo hai dây của người Choang ở Quảng Tây.

  • Jiaohu (Giác hồ – 角胡): Đàn vĩ kéo hai dây được người Cờ Lao (Gelao) ở Quảng Tây, cũng như người H’Mông (Miao) và người Động (Dong) sử dụng.

  • Liuhu (Lục hồ – 六胡): Đàn vĩ kéo sáu dây của người Mông Cổ ở Nội Mông.

  • Sihu (Tứ hồ – 四胡): Đàn vĩ kéo bốn dây, các dây được lên theo cặp.

  • Sanhu (Tam hồ – 三胡): Đàn nhị 3 dây với một dây trầm bổ sung; phát triển vào những năm 1970.

  • Zhuihu (Trụy hồ – 坠胡): Đàn vĩ kéo hai dây có phím bấm trên cần đàn.

  • Zhuiqin (Trụy cầm – 坠琴): Đàn vĩ kéo hai dây có phím bấm trên cần đàn.

  • Leiqin (Lôi cầm – 雷琴): Đàn vĩ kéo hai dây có phím bấm trên cần đàn.

  • Dihu (Đê hồ – 低胡): Các loại đàn vĩ kéo trầm hai dây trong gia đình đàn nhị, có ba kích cỡ:

    • Xiaodihu (Tiểu đê hồ – 小低胡): Đê hồ nhỏ, lên dây thấp hơn một quãng tám so với đàn nhị (erhu).

    • Zhongdihu (Trung đê hồ – 中低胡): Đê hồ vừa, lên dây thấp hơn một quãng tám so với trung hồ (zhonghu).

    • Dadihu (Đại đê hồ – 大低胡): Đê hồ lớn, lên dây thấp hơn hai quãng tám so với đàn nhị (erhu).

  • Dahu (Đại hồ – 大胡): Tên gọi khác của xiaodihu.

  • Cizhonghu: Tên gọi khác của xiaodihu.

  • Gehu (Cách hồ): Nhạc cụ trầm bốn dây, lên dây và chơi giống như đàn Cello.

  • Diyingehu (Đê âm cách hồ – 低音革胡): Nhạc cụ đại trầm bốn dây, lên dây và chơi giống như đàn Double bass (Đại vĩ cầm).

  • Laruan (Lạp nguyễn – 拉阮): Nhạc cụ dây kéo bốn dây mô phỏng theo đàn Cello.

  • Paqin (Bà cầm – 琶琴): Đàn tỳ bà dùng vĩ kéo (hình quả lê).

  • Dapaqin (Đại bà cầm – 大琶琴): Bà cầm trầm (bass).

  • Niutuiqin hoặc niubatui (Ngưu thối cầm – 牛腿琴): Đàn vĩ kéo hai dây của người Động (Dong) ở Quý Châu.

  • Matouqin (Mã đầu cầm – 馬頭琴): (Tiếng Mông Cổ: morin khuur) – Đàn “đầu ngựa” hai dây của người Mông Cổ.

  • Xiqin (Hề cầm – 奚琴): Nguyên mẫu cổ xưa của gia đình nhạc cụ huqin (hồ cầm).

  • Shaoqin (Thiều cầm – 韶琴): Hồ cầm điện (Electric huqin).

  • Yazheng (Át tranh – 轧筝): Đàn tranh dùng vĩ kéo; còn gọi là yaqin (át cầm).

  • Wenzhenqin (Văn chẩm cầm – 文枕琴): Một loại đàn tranh với 9 dây dùng vĩ kéo.

  • Zhengni (Tranh ni – 琤尼): Đàn tranh dùng vĩ kéo; được người Choang ở Quảng Tây sử dụng.

  • Ghaychak (Ngải tiệp khắc – 艾捷克): Nhạc cụ dây kéo bốn dây trong âm nhạc truyền thống Duy Ngô Nhĩ (Uyghur) ở Tân Cương; tương tự như đàn kamancheh.

  • Sataer (Tát tha nhĩ – 萨塔尔): Đàn lutes cổ dài dùng vĩ kéo với 13 dây trong âm nhạc truyền thống Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương. Gồm 1 dây chính để chơi và 12 dây cộng hưởng.

  • Khushtar (Hồ tây tha nhĩ – 胡西它尔): Nhạc cụ dây kéo bốn dây trong âm nhạc truyền thống Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương.

Nhạc cụ gõ (Dây gõ)

  • Yangqin (Dương cầm/Đàn Tam thập lục – 揚琴): Đàn dulcimer gõ (dùng búa nhỏ gõ vào dây).

  • Zhu (Trúc – 筑): Một loại đàn tranh tương tự guzheng (cổ tranh), chơi bằng dùi tre.

  • Niujinqin (Ngưu cân cầm – 牛筋琴): Một loại đàn tranh dùng để đệm hát kể chuyện truyền thống ở Ôn Châu, tỉnh Chiết Giang. Tương tự đàn se (sắt) nhưng chơi bằng dùi tre.

Nhạc cụ kết hợp

  • Wenqin (Văn cầm – 文琴): Sự kết hợp của đàn nhị (erhu), đàn không hầu (konghou), đàn tam (sanxian) và đàn cổ tranh (guzheng) với 50 dây thép hoặc nhiều hơn.

Nhạc cụ Tre (Trúc)

Một phần của bức tranh Hàn Hi Tái dạ yến đồ (Bữa tiệc đêm của Hàn Hi Tái) phiên bản thời Tống (960–1279), bản gốc của Cố Hoành Trung; các nữ nhạc công ở giữa ảnh đang chơi sáo trúc ngang và guan (quản), nam nhạc công đang chơi một loại phách gỗ gọi là paiban (phách bản).

Một cây sáo Bawu (Ba ô) giọng Fa.

Bamboo (Trúc – 竹) chủ yếu đề cập đến các nhạc cụ hơi làm bằng gỗ/tre, bao gồm:

Sáo (Flutes)

  • Dizi (Địch tử/Sáo – 笛子): Sáo trúc ngang có màng rung.

    • Bangdi (B梆笛): Sáo dùng trong kịch B梆 tử.

  • Xiao (Tiêu – 箫): Sáo thổi dọc; còn gọi là dongxiao (động tiêu – 洞箫).

  • Paixiao (Bài tiêu – 排箫): Sáo bè (Pan pipes).

  • Chi (Trì – 篪): Sáo trúc ngang cổ đại.

  • Yue (Dược – 籥): Sáo trúc dọc cổ đại có khía với ba lỗ bấm; dùng trong múa và nhạc lễ Nho giáo.

  • Xindi (Tân địch – 新笛): Sáo ngang hiện đại có tới 21 lỗ.

  • Dongdi (Động địch – 侗笛): Nhạc cụ hơi của người Động ở miền nam Trung Quốc.

  • Koudi (Khẩu địch – 口笛): Sáo trúc ngang rất nhỏ.

  • Zhuxun (Trúc huân – 竹埙): Phiên bản làm bằng tre của xun (huân – một loại kèn đất nung/ocarina).

Ống sậy lưỡi gà tự do (Free reed pipes)

  • Bawu (Ba ô – 巴乌): Ống sậy lưỡi gà tự do thổi ngang có lỗ bấm.

  • Mangtong (Mãng thống – 芒筒): Ống sậy lưỡi gà tự do thổi dọc tạo ra một cao độ duy nhất.

  • Miaodi (Miêu tộc địch – 苗族笛): Sáo của người H’Mông.

Ống sậy đơn (Single reed pipes)

  • Mabu (Mã bố – 马布): Ống tre lưỡi gà đơn do người Di (Yi) chơi.

Ống sậy kép (Double reed pipes)

  • Guan (Quản – 管): Nhạc cụ hơi lưỡi gà kép hình trụ làm bằng gỗ cứng (miền Bắc Trung Quốc) hoặc tre (Quảng Đông); phiên bản miền Bắc còn gọi là guanzi (quản tử) hoặc bili (tất lật – 筚篥), phiên bản Quảng Đông gọi là houguan (hầu quản – 喉管), và phiên bản Đài Loan gọi là Đài Loan quản (Taiwan guan).

  • Shuangguan (Song quản – 雙管): Nghĩa đen là “quản đôi”, một nhạc cụ gồm hai cây guanzi (ống sậy kép hình trụ) có chiều dài bằng nhau, ghép lại dọc theo thân.

  • Suona (Tỏa nà/Kèn bầu – 唢呐): Nhạc cụ hơi lưỡi gà kép với loa kèn bằng kim loại loe ra; còn gọi là haidi (hải địch – 海笛).


Nhạc cụ Trung Hoa

Mộc (Gỗ)

Một bộ mộc ngư (mõ), hay trống xẻ rãnh bằng gỗ của Trung Quốc. Âm thanh tạo ra bị ảnh hưởng bởi kích thước nhạc cụ, loại gỗ và độ rỗng của nó.

Hầu hết các nhạc cụ thuộc bộ Mộc (木) đều là các loại cổ xưa:

  • Zhu (Chúc – 柷): Một hộp gỗ thuôn nhỏ dần từ trên xuống dưới, chơi bằng cách dùng dùi gõ vào bên trong, được sử dụng để báo hiệu sự bắt đầu của âm nhạc trong nghi lễ cổ xưa.

  • Yu (Ngữ – 敔): Một nhạc cụ gõ bằng gỗ được chạm khắc hình con hổ với lưng có răng cưa. Cách chơi là dùng một cái que có đầu làm từ khoảng 15 thanh tre gõ vào đầu hổ ba lần và quét dọc theo sống lưng răng cưa một lần để báo hiệu sự kết thúc của âm nhạc.

  • Muyu (Mộc ngư/Mõ – 木鱼): Một khối gỗ tròn được chạm khắc hình con cá, gõ bằng dùi gỗ; thường được sử dụng trong việc tụng kinh Phật giáo.

  • Paiban (Phách bản – 拍板): Một loại phách làm từ nhiều miếng gỗ phẳng; còn gọi là bǎn (bản – 板), tánbǎn (đàn bản – 檀板), mùbǎn (mộc bản – 木板), hoặc shūbǎn (thư bản – 书板); khi sử dụng cùng với trống, hai nhạc cụ này được gọi chung là guban (cổ bản – 鼓板).

    • Zhuban (Trúc bản – 竹板): Phách làm từ hai miếng tre.

    • Chiban (Xích bản – 尺板).

  • Bangzi (Bang tử – 梆子): Một loại phách gỗ nhỏ, âm vực cao; gọi là qiaozi (khạo tử – 敲子) hoặc qiaoziban (khạo tử bản – 敲子板) ở Đài Loan.

    • Nan bangzi (Nam bang tử – 南梆子).

    • Hebei bangzi (Hà Bắc bang tử – 河北梆子).

    • Zhui bangzi (Trụ bang tử – 墜梆子).

    • Qin bangzi (Tần bang tử – 秦梆子).

Thạch (Đá)

Bộ Thạch (石) bao gồm các dạng khánh đá khác nhau.

  • Bianqing (Biên khánh – 编磬): Một giá treo các phiến đá được buộc bằng dây thừng trên khung gỗ và gõ bằng vồ (búa nhỏ).

  • Tezhong (Đặc chung – 特鐘): Một phiến đá lớn đơn lẻ treo bằng dây thừng trên khung gỗ và gõ bằng vồ. (Lưu ý của người dịch: Tên gốc “chung” thường chỉ chuông kim loại, nhưng mô tả và phân loại ở đây là đá, tương ứng với “Đặc khánh”).

Kim (Kim loại)

  • Bianzhong (Biên chung – 編鐘): Bộ gồm 16 đến 65 chuông đồng treo trên giá, gõ bằng các thanh dài.

  • Fangxiang (Phương hưởng – 方响): Bộ các thanh kim loại được định âm (tương tự đàn phiến kim).

  • Nao (Nao – 鐃): Có thể chỉ một loại chuông cổ hoặc chũm chọe lớn.

    • Shangnao (Thương nao – 商鐃): Chuông cổ thời Thương.

  • Bo (Bạt/Chũm chọe – 鈸; còn gọi là chazi – 镲子):

    • Xiaobo (Tiểu bạt – 小鈸): Chũm chọe nhỏ.

    • Zhongbo (Trung bạt – 中鈸): Chũm chọe cỡ vừa; còn gọi là naobo (nao bạt – 鐃鈸) hoặc zhongcuo.

    • Shuibo (Thủy bạt – 水鈸): Nghĩa đen là “chũm chọe nước”.

    • Dabo (Đại bạt – 大鈸): Chũm chọe lớn.

    • Jingbo (Kinh bạt – 京鈸).

    • Shenbo (Thâm ba – 深波): Chiêng phẳng, tiếng trầm dùng trong nhạc Triều Châu; còn gọi là gaobian daluo (cao biên đại la – 高边大锣).

  • Luo (La/Cồng/Chiêng – 锣):

    • Daluo (Đại la – 大锣): Một loại chiêng phẳng lớn, cao độ giảm xuống khi gõ bằng vồ bọc đệm.

    • Fengluo (Phong la – 风锣): Nghĩa đen là “chiêng gió”, một loại chiêng phẳng lớn chơi bằng cách vê hoặc gõ bằng vồ lớn có đệm.

    • Xiaoluo (Tiểu la – 小锣): Một loại chiêng phẳng nhỏ, cao độ tăng lên khi gõ bằng cạnh của một thanh gỗ phẳng.

    • Yueluo (Nguyệt la – 月锣): Chiêng nhỏ có định âm, giữ bằng dây trong lòng bàn tay và gõ bằng dùi nhỏ; dùng trong nhạc Triều Châu.

    • Jingluo (Kính la – 镜锣): Chiêng phẳng nhỏ dùng trong âm nhạc truyền thống Phúc Kiến.

    • Pingluo (Bình la – 平锣): Một loại chiêng phẳng.

    • Kailuluo (Khai lộ la – 开路锣).

    • Yunluo (Vân la – 云锣): Nghĩa đen là “chiêng mây”; bộ gồm 10 hoặc nhiều chiêng nhỏ đã định âm treo trong một khung.

    • Shimianluo (Thập diện la – 十面锣): 10 chiêng nhỏ định âm treo trong khung.

  • Qing (Khánh – 磬): Một loại chuông hình bát (chuông gia trì) dùng trong nghi lễ Phật giáo và Đạo giáo.

    • Daqing (Đại khánh – 大磬): Khánh lớn.

  • Pengling (Banh linh – 碰铃): Một cặp chũm chọe ngón tay hoặc chuông nhỏ hình bát được nối với nhau bằng một sợi dây, chơi bằng cách gõ vào nhau.

  • Dangzi (Đang tử – 铛子): Một chiếc chiêng nhỏ, tròn, phẳng, đã định âm, được treo bằng dây lụa trong một khung kim loại tròn gắn trên cán gỗ mỏng; còn gọi là dangdang (đang đang – 铛铛).

  • Yinqing (Dẫn khánh – 引磬): Một chiếc chuông nhỏ úp ngược gắn ở đầu một cán gỗ mỏng.

  • Yunzheng (Vân tranh – 云铮): Một loại chiêng phẳng nhỏ dùng trong âm nhạc truyền thống Phúc Kiến.

  • Chun (Thuần – 錞): Chuông cổ.

    • Weichun (Duy thuần – 帷錞): Chuông treo cổ xưa.

  • Tonggu (Đồng cổ – 铜鼓): Trống đồng.

  • Laba (Lạt ma/Loa – 喇叭): Một loại kèn đồng dài, thẳng, không có phím bấm.

Thổ (Đất nung)

  • Xun (Huân – 埙): Sáo hình cầu làm bằng đất nung, giống với kèn ocarina nhưng không có miệng thổi (fipple). Thường được gọi là “Ocarina Trung Quốc”.

  • Fou (Phẫu – 缶): Niêu/bình đất nung được chơi như nhạc cụ gõ.

  • Taodi (Đào địch – 陶笛): Kèn/sáo đất nung.

Bào (Bầu bí)

  • Sheng (Sanh/Khèn bè – 笙): Nhạc cụ thổi lưỡi gà tự do gồm nhiều ống tre cắm vào một bầu hơi bằng kim loại (trước đây là bầu khô hoặc gỗ cứng) có các lỗ bấm.

    • Baosheng (Bảo sanh – 抱笙): Phiên bản lớn hơn của Sanh.

  • Yu (Vũ – 竽): Nhạc cụ thổi lưỡi gà tự do cổ xưa tương tự như Sanh nhưng thường lớn hơn.

  • Hulusi (Hồ lô ti/Sáo bầu – 葫芦丝): Nhạc cụ hơi lưỡi gà tự do với ba ống tre xuyên qua một bầu hơi bằng quả bầu hồ lô; một ống có lỗ bấm và hai ống kia là ống bè; được sử dụng chủ yếu ở tỉnh Vân Nam.

  • Hulusheng (Hồ lô sanh – 葫芦笙): Nhạc cụ thổi lưỡi gà tự do với bầu hơi bằng quả bầu; sử dụng chủ yếu ở tỉnh Vân Nam.

  • Fangsheng (Phương sanh): Sáo bầu Bắc Trung Quốc.

Cách (Da)

  • Một chiếc Dagu (Đại cổ/Trống lớn) của Triều Châu.

  • Một chiếc Bolang Gu (Bát lãng cổ/Trống bỏi) của Trung Quốc.

  • Dagu (Đại cổ – 大鼓): Trống lớn chơi bằng hai dùi.

    • Huapengu (Hoa bồn cổ – 花盆鼓): Trống lớn hình chậu hoa chơi bằng hai dùi; còn gọi là ganggu (cương cổ – 缸鼓).

    • Huzuo Dagu (Hổ tọa đại cổ – 虎座大鼓).

    • Huzuo Wujia Gu (Hổ tọa điểu giá cổ – 虎座鳥架鼓).

    • Jian’gu (Kiến cổ – 建鼓).

  • Bangu (Bản cổ – 板鼓): Trống nhỏ, âm vực cao dùng trong Kinh kịch; còn gọi là danpigu (đơn bì cổ – 单皮鼓).

  • Biangu (Biển cổ – 扁鼓): Trống dẹt, chơi bằng dùi.

  • Paigu (Bài cổ – 排鼓): Bộ gồm ba đến bảy trống đã định âm chơi bằng dùi.

  • Tanggu (Đường cổ – 堂鼓): Trống tang thùng cỡ vừa chơi bằng hai dùi; còn gọi là tonggu (đồng cổ – 同鼓) hoặc xiaogu (tiểu cổ – 小鼓).

  • Biqigu (Bột tề cổ – 荸荠鼓): Một loại trống rất nhỏ chơi bằng một dùi, dùng trong nhạc Giang Nam ty trúc.

  • Diangu (Điểm cổ – 点鼓; còn gọi là huaigu – hoài cổ 怀鼓): Một loại trống khung hai mặt chơi bằng một dùi gỗ đơn; dùng trong dàn nhạc Thập phiên cổ (Shifangu) của tỉnh Giang Tô và đệm cho kịch Côn Khúc (Kunqu).

  • Huagu (Hoa cổ – 花鼓): Trống hoa.

  • Yaogu (Yêu cổ – 腰鼓): Trống đeo lưng.

  • Taipinggu (Thái bình cổ – 太平鼓): Trống dẹt có tay cầm; còn gọi là dangu (đơn cổ – 单鼓).

  • Zhangu (Chiến cổ – 战鼓): Trống trận; chơi bằng hai dùi.

  • Bajiaogu (Bát giác cổ – 八角鼓): Trống lục lạc hình bát giác dùng chủ yếu trong hát kể chuyện ở miền Bắc Trung Quốc.

  • Yanggegu (Ương ca cổ – 秧歌鼓): Trống dùng trong điệu múa cấy lúa (Múa Ương ca).

  • Gaogu (Cao cổ – 鼛鼓): Trống cổ lớn dùng để ra lệnh trên chiến trường và trong các công trình xây dựng quy mô lớn.

  • Bofu (Bác phụ – 搏拊): Trống cổ dùng để giữ nhịp.

  • Jiegu (Yết cổ – 羯鼓): Trống hình đồng hồ cát dùng trong thời nhà Đường.

  • Tao (Đào – 鼗) hoặc Taogu (Đào cổ – 鼗鼓): Một loại trống lắc (trống con lắc) dùng trong nhạc nghi lễ.

  • Bolang Gu (Bát lãng cổ – 波浪鼓): Một loại trống lắc truyền thống của Trung Quốc và cũng là đồ chơi (trống bỏi).

  • Linggu (Linh cổ – 铃鼓): Trống lục lạc (Tambourine).

Các loại khác

  • Gudi (Cốt địch – 骨笛): Một loại sáo cổ làm bằng xương.

  • Hailuo (Hải loa – 海螺): Vỏ ốc xà cừ (Tù và).

  • Lilie (Li liệt – 唎咧): Nhạc cụ hơi có lưỡi gà với nòng hình nón do người Lê ở Hải Nam chơi.

  • Lusheng (Lô sanh/Khèn – 芦笙): Nhạc cụ thổi lưỡi gà tự do với năm hoặc sáu ống, được chơi bởi các nhóm dân tộc ở tây nam Trung Quốc và các nước lân cận (Việt Nam, Lào…).

  • Kouxian (Khẩu huyền/Đàn môi – 口弦): Đàn môi, làm bằng tre hoặc kim loại.

  • Yedi (Diệp địch – 叶笛): Lá cây được dùng làm nhạc cụ thổi (Kèn lá).

  • Shuijingdi (Thủy tinh địch – 水晶笛): Sáo pha lê.

  • Zutongqin (Trúc đồng cầm – 竹筒琴).

Bối cảnh biểu diễn

Nhạc cụ Trung Quốc được chơi độc tấu, chơi tập thể trong các dàn nhạc lớn (như trong triều đình phong kiến xưa) hoặc trong các nhóm hòa tấu nhỏ hơn (tại quán trà hoặc các buổi tụ tập công cộng). Thông thường, không có nhạc trưởng trong âm nhạc truyền thống Trung Quốc, cũng như không sử dụng tổng phổ hoặc bản nhạc (tablature) khi biểu diễn. Âm nhạc thường được học qua đường truyền miệng (nghe) và nhạc sĩ ghi nhớ trước, sau đó chơi mà không cần hỗ trợ. Từ thế kỷ 20, các bản nhạc ghi chép đã trở nên phổ biến hơn, cũng như việc sử dụng nhạc trưởng trong các dàn nhạc quy mô lớn kiểu giao hưởng.

Nhạc cụ được sử dụng vào những năm 1800

Những bức tranh minh họa màu nước này, được thực hiện tại Trung Quốc vào những năm 1800, cho thấy một số loại nhạc cụ đang được chơi:

Woman playing a dizi.

  • Người phụ nữ thổi Dizi (Địch tử/Sáo ngang).

Woman playing a jinghu.

  • Người phụ nữ chơi Jinghu (Kinh hồ).

Woman playing a luo.

  • Người phụ nữ đánh Luo (Thanh la/Chiêng).

Woman playing a pipa.

  • Người phụ nữ gảy Pipa (Đàn Tỳ bà).

Woman playing a sanxian.

  • Người phụ nữ gảy Sanxian (Đàn Tam huyền).

Woman playing a yunluo.

  • Người phụ nữ gõ Yunluo (Vân la/Chiêng mây).

Woman playing a xiaoluo.

  • Người phụ nữ gõ Xiaoluo (Tiểu la).

Woman playing a haotou.

  • Người phụ nữ thổi Haotou (Hào đầu – một loại kèn dài).

Woman playing a xiao.

  • Người phụ nữ thổi Xiao (Tiêu).

Woman playing what looks like a yangqin or some sort of psaltery-like instrument.

  • Người phụ nữ chơi nhạc cụ trông giống Yangqin (Dương cầm/Đàn Tam thập lục) hoặc một loại đàn tương tự đàn Psaltery.

Tài liệu tham khảo
  1.  Don Michael Randel, ed. (2003). The Harvard Dictionary of Music (4th ed.). Harvard University Press. pp. 260–262. ISBN978-0-674-01163-2.
  2.  “少数民族拉弦乐器 : 艾捷克”. www.chinamedley.com. Archived from the original on 12 December 2006. Retrieved 11 January 2022.
  3.  Patricia Ebrey (1999), Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, p. 148.
  4.  “photo”. Archived from the original on 4 March 2009. Retrieved 8 April 2018.
  5.  Chinese Musical Instrument-Bolanggu
  6.  Endymion Wilkinson (2000), Chinese history, Harvard Univ Asia Center, ISBN978-0-674-00249-4

Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.

📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp:

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony