Back

Nhạc phủ (Yuefu)

Tác Giả: THE SUN SYMPHONY

Xem thêm các bài viết khác.

Nhạc phủ (Yuefu)

Nhạc phủ (chữ Hán phồn thể: 樂府; giản thể: 乐府) là những bài thơ Trung Quốc được sáng tác theo phong cách dân ca. Thuật ngữ này ban đầu có nghĩa đen là “Cục Âm nhạc” (Music Bureau), ám chỉ tổ chức chính quyền của triều đình Trung Hoa xưa kia chịu trách nhiệm thu thập hoặc biên soạn lời bài hát. Về sau, thuật ngữ Nhạc phủ được dùng để chỉ các sáng tác văn học bắt chước hoặc phỏng theo các bài thơ của Cục Âm nhạc này.

Cách dùng chữ phủ trong Nhạc phủ khác với một thuật ngữ Trung Quốc khác cũng thường được phiên âm là fu (phú) trong tiếng Anh. Chữ Phú kia (giản thể: 赋; phồn thể: 賦; bính âm: fù) là một thể loại văn học theo lối phú/văn xuôi có vần (từ phú).

Thuật ngữ Nhạc phủ bao hàm các bài dân ca gốc, các bài mô phỏng của cung đình và các phiên bản do những nhà thơ nổi tiếng sáng tác (như của Lý Bạch). Trái ngược với những vần thơ dân gian khuyết danh mang tính nguyên bản được Cục Âm nhạc thu thập, những vần thơ được cố ý viết theo phong cách này—thường bởi các tác giả đã thành danh—được gọi là “Nhạc phủ văn nhân” (Literary yuefu).

Các câu trong thơ Nhạc phủ có thể có độ dài không đồng đều, phản ánh nguồn gốc của nó là một loại thơ có nhịp điệu cố định bắt nguồn từ các điệu ballad dân gian đã thất truyền; mặc dù về sau, thể thơ 5 chữ (ngũ ngôn) với độ dài cố định đã trở nên phổ biến.

Tuy nhiên, với tư cách là một thuật ngữ phân loại, Nhạc phủ có sự mơ hồ nhất định khi định nghĩa một cách chặt chẽ.[1] Hơn nữa, việc áp dụng thuật ngữ Nhạc phủ theo nghĩa hiện đại như một thể thơ cổ điển dường như không được sử dụng đương thời cho đến tận rất lâu sau khi nhà Hán sụp đổ. Điều này tạo thêm sự mơ hồ về mặt lịch sử, do việc sử dụng thuật ngữ theo nghĩa văn học này chỉ xuất hiện vài thế kỷ sau sự phát triển thực tế của chính loại thơ này. Việc sử dụng thuật ngữ Nhạc phủ để chỉ chung cho thể thơ này dường như không xuất hiện cho đến cuối thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên.[2]

Nguồn gốc

Xem bài chính: Cục Âm nhạc (Music Bureau)

Từ Nhạc phủ xuất hiện lần đầu tiên vào thời nhà Tần (221 TCN – 206 TCN). Nhạc (樂) nghĩa là “âm nhạc”, Phủ (府) nghĩa là “cơ quan/cục”: ghép lại Nhạc phủ có nghĩa là “Cục Âm nhạc”.

Nhạc phủ đặc biệt gắn liền với thơ ca thời nhà Hán (206 TCN – 220 SCN), và trở thành một cơ quan âm nhạc do triều đình quản lý liên quan đến việc thu thập, biên soạn hoặc biểu diễn các bài dân ca và ballad vào năm 112 TCN. Về sau, người ta gọi những bài thơ được sáng tác theo phong cách dân ca này là Nhạc phủ.

Nhạc phủ của Cục Âm nhạc

Thơ Nhạc phủ thời Hán luôn được đánh giá cao trong lịch sử thơ ca Trung Quốc. Truyền thống Nhạc phủ thời Hán kế thừa cách tiếp cận hiện thực truyền thống của Kinh Thi (Shi Jing), mang “cảm xúc của nhạc tang lễ, nguyên nhân đằng sau các sự việc”.

Các bài dân ca được Cục Âm nhạc thu thập hoặc biên soạn vào thời Hán thường được thực hiện từ góc nhìn của một nhóm vai vế nhất định—phản ánh một cách sống động và trực quan những tính cách điển hình của những con người có cuộc đời đại diện cho các vai trò xã hội khác nhau đặc trưng cho xã hội thời Hán.

Nhạc phủ Văn nhân

Thời nhà Hán

Trong khoảng một hoặc hai thế kỷ cuối của nhà Hán, các nhà thơ thời bấy giờ nổi tiếng với việc viết “Nhạc phủ văn nhân“, tức là thơ Nhạc phủ lấy cảm hứng hoặc mô phỏng các tác phẩm của Cục Âm nhạc.

Thời Kiến An (Jian’an)

Trong thời kỳ Kiến An vào cuối thời nhà Hán và bước sang thời Tam Quốc, Nhạc phủ vẫn tiếp tục được sáng tác. Thường thì Nhạc phủ xuất hiện trong thơ ca Kiến An mang tính cảm xúc cá nhân nhiều hơn so với các tác phẩm của Cục Âm nhạc.

Thời Lục triều (Six Dynasties)

Trong kỷ nguyên Lục triều, một hình thức Nhạc phủ sử dụng các khổ thơ bốn câu (tứ tuyệt) 5 chữ đều đặn (hoặc các cặp câu đối xứng) tương tự như thơ Tuyệt cú (jueju) đã xuất hiện trong tập Tử Dạ ca (Midnight Songs).

Tân Nhạc phủ (New yuefu)

Dưới thời nhà Đường, một số nhà thơ đã viết một loạt các bài thơ mới với sự đa dạng và chiều sâu lớn, chịu ảnh hưởng và thậm chí đôi khi tái sử dụng các tiêu đề và chủ đề cũ của Nhạc phủ thời Hán. Những nhà thơ đứng sau phong cách “Tân Nhạc phủ” này bao gồm nhiều tên tuổi lừng danh như Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị và Nguyên Chẩn. Họ đã tham gia vào sự phát triển của phong cách mới này và tạo ra nhiều bài thơ riêng lẻ lấy cảm hứng từ nó cũng như truyền cảm hứng cho nó.

Các khuôn mẫu của Tân Nhạc phủ có thể khá tự do hoặc theo thể thơ 5 chữ (ngũ ngôn) hoặc 7 chữ (thất ngôn) mỗi dòng; tuy nhiên, các chủ đề thường mang tính quy ước. Tương tự như truyền thống ballad của Nhạc phủ thời kỳ đầu, nhiều bài Nhạc phủ thời Đường được viết dưới giọng điệu của một nhân vật nào đó, thường là người thợ săn, cô thôn nữ hoặc người lính nơi biên ải.[3]

Tương tự, các đề tài và chủ đề của Nhạc phủ thời Đường rất đa dạng, từ việc đơn thuần cung cấp lời bài hát, đến tham gia châm biếm hoặc phê bình xã hội, thực hành văn chương, than khóc khi bạn bè chia ly, nỗ lực đi thăm những ẩn sĩ không gặp, và tình yêu lãng mạn liên quan đến các “cô nương” ca kỹ, vũ nữ hoặc những người giải trí chuyên nghiệp khác, hay nỗi niềm của những cung tần trong hậu cung.[4]

Phong cách thơ Nhạc phủ vẫn tồn tại đến cuối thời nhà Đường và được các nhà thơ như Nhiếp Di Trung (聶夷中), Đỗ Tuân Hạc và Bì Nhật Hưu sử dụng.[5]

Các tác phẩm chính

Thời nhà Hán

  • “Mạch Thượng Tang” (陌上桑 – Dâu bên đường)

  • “Vũ Lâm Lang” (羽林郎 – Chàng kỵ binh Vũ Lâm)

  • “Bạch Đầu Ngâm” (白头吟 – Khúc ca đầu bạc)

  • “Hữu Sở Tư” (有所思 – Có điều suy nghĩ/Nhớ người yêu)

  • “Thập ngũ tòng quân chinh” (十五从军征 – Mười lăm tuổi tòng quân)

  • “Khổng tước đông nam phi” (孔雀东南飞 – Chim công bay về đông nam)

Thời Tam Quốc, Nam Bắc triều

  • “Thượng Da” (上邪 – Lạy trời)

Thời nhà Đường

  • “Quan San Nguyệt” (关山月 – Trăng nơi cửa ải) của Lý Bạch.

  • Thể loại “Tái Thượng Khúc” (塞上曲 – Khúc ca biên ải).


Tài liệu tham khảo

  1.  Birrell, 25
  2.  Birrell, 7
  3.  Watson, 113
  4.  Watson, 113-114
  5.  “Yuefu 樂府, songs of the Music Bureau”. ChinaKnowledge.de. Retrieved 17 November 2025.

Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.

Share:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Footer Demo – The Sun Symphony