Loại giọng (Voice type)
Loại giọng là sự phân loại giọng hát của con người thành các nhóm hoặc danh mục có thể nhận biết được. Các giọng hát cụ thể được xác định dựa trên những phẩm chất hoặc đặc điểm nhất định về âm vực (vocal range), độ dày/trọng lượng (vocal weight), tessitura (khoảng âm thoải mái nhất), âm sắc (timbre), và các điểm chuyển giọng (passaggio) – chẳng hạn như những điểm gãy hoặc điểm nâng trong giọng hát. Các yếu tố xem xét khác bao gồm đặc điểm thể chất, cao độ giọng nói thông thường, kiểm tra khoa học và âm khu (vocal register).[1]
Loại giọng của một ca sĩ được xác định thông qua một quy trình gọi là phân loại giọng hát, qua đó giọng người được đánh giá và chỉ định vào một loại cụ thể. Ngành phân loại giọng hát phát triển trong khuôn khổ âm nhạc cổ điển châu Âu và thường không áp dụng cho các hình thức ca hát khác. Phân loại giọng hát thường được sử dụng trong opera để liên kết các vai diễn phù hợp với những giọng ca tiềm năng. Có nhiều hệ thống phân loại khác nhau, bao gồm hệ thống Fach của Đức và hệ thống phân loại trong hợp xướng, cùng nhiều hệ thống khác; không có hệ thống nào được áp dụng hoặc chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu.[2]
Phân loại giọng hát là một công cụ dành cho ca sĩ, nhà soạn nhạc, địa điểm tổ chức và thính giả để phân loại các đặc tính giọng hát và liên kết vai diễn với giọng ca. Mặc dù hữu ích, các hệ thống phân loại giọng đôi khi được sử dụng quá cứng nhắc, ví dụ như một nhà hát gán cho ca sĩ một loại giọng cụ thể và chỉ giao cho họ những vai thuộc danh mục đó.[3] Trong khi các ca sĩ hợp xướng được phân loại dựa trên âm vực, các ca sĩ đơn ca (solo) được phân loại dựa nhiều hơn vào tessitura của họ – nơi giọng hát của họ cảm thấy thoải mái nhất trong phần lớn thời gian.[4]
Cuối cùng, ca sĩ sẽ chọn danh mục tác phẩm phù hợp với “nhạc cụ” (cơ thể/giọng hát) của họ. Một số ca sĩ như Enrico Caruso, Rosa Ponselle, Joan Sutherland, Maria Callas, Ewa Podleś, hay Plácido Domingo có giọng hát cho phép họ hát các vai thuộc nhiều loại giọng khác nhau; một số ca sĩ như Shirley Verrett hay Grace Bumbry thay đổi loại giọng và thậm chí cả bè giọng trong suốt sự nghiệp; và một số như Leonie Rysanek có giọng hát trầm xuống theo tuổi tác, khiến họ phải chuyển đổi qua các loại giọng khác nhau theo thời gian. Một số vai diễn cũng rất khó phân loại vì yêu cầu thanh nhạc bất thường; Mozart đã viết nhiều vai cho những ca sĩ cụ thể có giọng hát đặc biệt, và một số tác phẩm đầu tay của Verdi đòi hỏi những yêu cầu cực đoan đối với ca sĩ.[5]
Số lượng các loại giọng
Nhiều loại giọng khác nhau được sử dụng trong sư phạm thanh nhạc thuộc các hệ thống phân loại khác nhau. Tuy nhiên, hầu hết trong số này là các tiểu loại (sub-types) nằm trong bảy danh mục giọng chính được công nhận rộng rãi trong hầu hết các hệ thống.
-
Nữ thường được chia thành ba nhóm: Soprano, Mezzo-soprano, và Contralto.
-
Nam thường được chia thành bốn nhóm: Countertenor, Tenor, Baritone, và Bass.
Khi xem xét giọng nam chưa dậy thì, thuật ngữ thứ tám là Treble (giọng kim/giọng trẻ em) có thể được áp dụng. Trong mỗi danh mục chính này có nhiều tiểu loại xác định các phẩm chất giọng cụ thể như khả năng chạy nốt (coloratura) và độ dày của giọng để phân biệt giữa các giọng hát.[6]
Giọng Nữ
Soprano (Nữ cao)
Xem bài chính: Soprano
-
Âm vực Soprano: Soprano là giọng hát cao nhất. Giọng soprano điển hình nằm trong khoảng từ C4 (Do giữa) đến C6 (Do cao). Cực thấp của soprano là khoảng A3 (ngay dưới Do giữa).[6] Hầu hết các vai soprano không vượt quá C6 mặc dù có một số vai tiêu chuẩn đòi hỏi nốt D6. Ở cực cao nhất, một số vai soprano coloratura có thể lên tới F6 (nốt Fa trên Do cao).[7]
-
Tessitura của Soprano: Tessitura (khoảng âm thuận lợi) của giọng soprano nằm cao hơn tất cả các giọng khác, ngoại trừ giọng sopranino. Đặc biệt, giọng coloratura soprano có tessitura cao nhất trong tất cả các tiểu loại soprano.[3]
-
Các tiểu loại Soprano: Như với tất cả các loại giọng, soprano thường được chia thành các tiểu loại dựa trên âm vực, màu sắc hoặc âm sắc, độ dày và sự linh hoạt của giọng. Soprano thường được chia thành năm tiểu loại: Coloratura soprano (Nữ cao màu sắc), Soubrette (Nữ cao nhẹ/nhí nhảnh), Lyric soprano (Nữ cao trữ tình), Spinto soprano, và Dramatic soprano (Nữ cao kịch tính).[3]
-
Hai loại soprano đặc biệt được người Pháp ưa chuộng là Dugazon và Falcon, là các loại giọng trung gian giữa soprano và mezzo-soprano. Dugazon là một giọng soubrette có màu tối hơn. Falcon là một giọng soprano kịch tính có màu tối hơn.[8]
Mezzo-soprano (Nữ trung)
Xem bài chính: Mezzo-soprano
-
Âm vực Mezzo-soprano: Mezzo-soprano là loại giọng tầm trung của nữ.[6] Giọng này nằm giữa giọng soprano và contralto, chồng lấp lên cả hai. Âm vực điển hình nằm giữa A3 (nốt La dưới Do giữa) đến A5 (hai quãng tám cao hơn). Ở các cực thấp và cao, một số giọng mezzo có thể xuống đến F3 và lên cao tới C6.[6]
-
Tessitura của Mezzo-soprano: Mặc dù giọng này chồng lấp cả contralto và soprano, tessitura của mezzo-soprano thấp hơn soprano và cao hơn contralto.
-
Các tiểu loại Mezzo-soprano: Thường được chia thành ba nhóm: Lyric mezzo-soprano (Nữ trung trữ tình), Coloratura mezzo-soprano (Nữ trung màu sắc) và Dramatic mezzo-soprano (Nữ trung kịch tính).[3]
Contralto (Nữ trầm)
Xem bài chính: Contralto
-
Âm vực Contralto: Contralto là giọng nữ thấp nhất. Một giọng contralto opera thực thụ rất hiếm,[9] đến mức các vai dành cho contralto thường được biểu diễn bởi các mezzo-soprano. Âm vực điển hình nằm giữa F3 đến F5. Ở các cực, một số giọng contralto có thể hát từ D3 đến B♭5 (nốt Si giáng thứ hai phía trên), chỉ kém một cung so với nốt Do cao của soprano.[6]
-
Tessitura của Contralto: Có tessitura thấp nhất trong các giọng nữ. Trong thực hành opera hiện nay, các ca sĩ nữ có tessitura rất thấp thường được gộp vào nhóm mezzo-soprano.
-
Các tiểu loại Contralto: Thường chia thành ba nhóm: Coloratura contralto, Lyric contralto và Dramatic contralto.[3] Một Soprano sfogato là một contralto có âm vực cao mở rộng đạt tới nốt Do cao của soprano.
Giọng Nam
Xem thêm: Boy soprano
Countertenor (Phản nam cao / Nam cao bồi)
Xem bài chính: Countertenor
-
Âm vực Countertenor: Đây là giọng nam cao nhất. Nhiều ca sĩ countertenor biểu diễn các vai ban đầu được viết cho castrato (giọng nam hoạn) trong các vở opera thời Baroque. Ngoại trừ một số giọng rất hiếm (như nam soprano người Mỹ Michael Maniaci hoặc người mắc hội chứng Kallmann), những người được gọi là countertenor thường hát ở giọng giả thanh (falsetto), đôi khi sử dụng giọng thật (modal voice) cho các nốt thấp nhất. Về mặt lịch sử, có nhiều bằng chứng cho thấy ở Anh, countertenor cũng chỉ một giọng tenor rất cao, tương đương với haute-contre của Pháp. Cho đến khoảng năm 1830, tất cả các giọng nam đều sử dụng kỹ thuật giả thanh ở một mức độ nào đó cho quãng cao. Giọng countertenor bao phủ một phạm vi rộng, từ C4 đến C6 (một số lên đến F6) hoặc một phạm vi ngay trên tenor từ D3 đến khoảng D5.
-
Các tiểu loại Countertenor: Thường chia thành ba nhóm: Sopranist (hoặc “male soprano”), Haute-contre, và Castrato. Ca sĩ castrato thực thụ cuối cùng, Alessandro Moreschi, qua đời năm 1922.[3]
Tenor (Nam cao)
Xem bài chính: Tenor
-
Âm vực Tenor: Tenor là giọng nam cao nhất trong quãng giọng thật (modal register). Giọng tenor điển hình nằm giữa C3 (một quãng tám dưới Do giữa) đến C5 (một quãng tám trên Do giữa). Cực thấp cho tenor là khoảng B♭2. Ở cực cao nhất, một số tenor có thể hát lên đến F5.[6]
-
Tessitura của Tenor: Nằm trên giọng baritone và dưới giọng countertenor. Giọng Leggero tenor có tessitura cao nhất trong các tiểu loại tenor.[3]
-
Các tiểu loại Tenor: Thường được chia thành bảy nhóm: Tenore contraltino, Leggero tenor (hoặc tenore di grazia), Lyric tenor, Spinto tenor, Dramatic tenor, Heldentenor (Nam cao anh hùng), và Baritenor.[3] Các tenor nổi tiếng bao gồm Enrico Caruso, Juan Diego Flórez, Alfredo Kraus và Luciano Pavarotti.
Baritone (Nam trung)
Xem bài chính: Baritone
-
Âm vực Baritone: Nằm giữa bass và tenor, chồng lấp cả hai. Âm vực điển hình từ A2 đến A4. Phạm vi của baritone có thể mở rộng xuống F2 hoặc lên C5. Baritone là loại giọng nam phổ biến nhất.[6]
-
Tessitura của Baritone: Thấp hơn tenor và cao hơn bass.[3]
-
Các tiểu loại Baritone: Thường được chia thành chín nhóm: Baryton-Martin, Lyric baritone, Bel canto/Coloratura baritone, Kavalierbariton, Heldenbaritone, Verdi baritone, Dramatic baritone, Baryton-noble, và Bass-baritone.[3]
Bass (Nam trầm)
Xem bài chính: Bass (loại giọng)
-
Âm vực Bass: Bass là giọng nam thấp nhất và có tessitura thấp nhất. Âm vực điển hình nằm giữa E2 đến E4. Ở các cực, một số giọng bass có thể hát từ C2 (hai quãng tám dưới Do giữa) đến G4.[3]
-
Các tiểu loại Bass: Thường được chia thành sáu nhóm: Basso profondo (nam trầm sâu), Basso buffo (nam trầm hài), Bel canto bass, Basso cantante (nam trầm trữ tình), Dramatic bass, và Bass-baritone.[3]
Giọng Trẻ em
Giọng hát từ thuở ấu thơ đến tuổi trưởng thành Giọng nói của con người luôn trong trạng thái thay đổi và phát triển. Giọng hát sẽ thay đổi khi một người lớn lên, từ giai đoạn chưa trưởng thành đến trưởng thành, đạt đỉnh cao phong độ và cuối cùng là giai đoạn suy giảm. Âm vực và âm sắc của giọng trẻ em không đa dạng như giọng người lớn. Cả bé trai và bé gái trước tuổi dậy thì đều có âm vực và âm sắc tương đương nhau. Lý do là cả hai nhóm đều có kích thước, chiều cao thanh quản và cấu trúc dây thanh đới tương tự nhau. Khi bắt đầu dậy thì, giọng của cả nam và nữ đều thay đổi khi dây chằng thanh quản trở nên rõ nét hơn và sụn thanh quản cứng lại. Cấu trúc thanh quản của cả hai giới đều thay đổi nhưng ở nam giới nhiều hơn. Chiều cao thanh quản nam trở nên dài hơn nhiều so với nữ. Kích thước và sự phát triển của phổi người lớn cũng thay đổi khả năng vật lý của giọng hát. Từ khi dậy thì đến khoảng 22 tuổi, giọng người nằm trong giai đoạn trung gian – không hẳn là giọng trẻ con nhưng cũng chưa phải giọng người lớn hoàn chỉnh. Điều này không có nghĩa là giọng ngừng thay đổi ở độ tuổi đó; sự phát triển giọng hát sẽ tiếp tục diễn ra trong suốt tuổi trưởng thành.[10]
Treble (Giọng kim / Giọng trẻ em)
Xem bài chính: Treble voice và Boy soprano
Thuật ngữ “Treble” có thể chỉ một ca sĩ trẻ (nam hoặc nữ) có giọng chưa vỡ (unchanged voice) nằm trong khoảng mezzo-soprano. Ban đầu, thuật ngữ này gắn liền với Boy soprano (giọng nam chưa vỡ giọng), nhưng khi việc đưa các bé gái vào dàn hợp xướng trẻ em trở nên chấp nhận được trong thế kỷ 20, thuật ngữ này đã mở rộng để chỉ tất cả các giọng trước tuổi dậy thì. Việc gộp chung giọng trẻ em vào một danh mục là thực tế vì bé trai và bé gái có âm vực và âm sắc tương tự nhau.[10]
-
Âm vực Treble: Hầu hết các giọng treble có phạm vi xấp xỉ từ A3 đến F5. Tuy nhiên, một số giọng có thể mở rộng cao hơn trong giọng thật lên đến C6 (Do cao). Khả năng này khá hiếm, nhưng danh mục tác phẩm của nhà thờ Anh giáo (Anglican church) thường yêu cầu nốt A5.[11] Nhiều giọng treble cũng có thể đạt nốt cao hơn bằng cách sử dụng giọng sáo (whistle register), nhưng kỹ thuật này hiếm khi được yêu cầu trong biểu diễn.[6]
Phân loại ca sĩ
Các nhà sư phạm thanh nhạc thường xem xét bốn phẩm chất chính khi phân loại giọng: âm vực, tessitura, âm sắc, và điểm chuyển giọng (passaggio). Tuy nhiên, họ cũng có thể xem xét đặc điểm thể chất, giọng nói, kiểm tra khoa học và các yếu tố khác như âm khu. Việc phân loại giọng chính xác là công cụ quan trọng để hướng dẫn phát triển giọng hát.
Nguy hiểm của việc phân loại sai: Việc phân loại sai giọng của ca sĩ rất nguy hiểm. Nó có thể làm hỏng dây thanh đới, rút ngắn sự nghiệp ca hát và dẫn đến mất đi vẻ đẹp cũng như sự tự nhiên của giọng hát. Một số tác hại không đến ngay lập tức; giọng người khá đàn hồi (nhất là ở tuổi trưởng thành sớm), và tổn thương có thể không xuất hiện trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Điều này có thể khiến ca sĩ hình thành thói quen xấu, dẫn đến tổn thương không thể phục hồi theo thời gian.[6] Hát ngoài âm vực tự nhiên gây căng thẳng nghiêm trọng cho giọng. Bằng chứng lâm sàng chỉ ra rằng hát ở cao độ quá cao hoặc quá thấp đều tạo ra bệnh lý thanh quản.[12]
Theo nhà sư phạm Margaret Greene: “Nhu cầu chọn đúng âm vực tự nhiên của giọng là vô cùng quan trọng trong ca hát vì các đầu mút của âm vực cần sự tạo âm rất cẩn thận và không nên bị làm việc quá sức, ngay cả với giọng đã qua đào tạo.”[13] Hát ở bất kỳ cực nào của âm vực đều có thể gây hại, nhưng khả năng tổn thương dường như phổ biến hơn khi bị phân loại quá cao (hát cao hơn giọng thật). Bằng chứng y khoa cho thấy hát ở mức cao độ quá cao có thể dẫn đến hạt xơ dây thanh (vocal nodules). Hát trên mức tessitura tốt nhất của cá nhân giữ cho dây thanh đới chịu căng thẳng không cần thiết trong thời gian dài, làm tăng đáng kể khả năng lạm dụng giọng hát. Hát ở mức quá thấp ít có khả năng gây hại hơn trừ khi ca sĩ cố gắng ép giọng xuống.[5]
Nguy hiểm của việc xác định vội vàng: Nhiều nhà sư phạm cảnh báo về sự nguy hiểm của việc định danh giọng quá nhanh. Quan tâm quá sớm đến việc phân loại có thể dẫn đến sai lầm. Nhà sư phạm nổi tiếng William Vennard đã tuyên bố: “Tôi không bao giờ cảm thấy cấp bách trong việc phân loại một học viên mới bắt đầu. Rất nhiều chẩn đoán sớm đã được chứng minh là sai, và việc cứ cố gắng phấn đấu cho một mục tiêu được chọn sai lầm có thể gây hại cho học viên và gây xấu hổ cho giáo viên. Tốt nhất là bắt đầu ở phần giữa của giọng hát và phát triển lên xuống cho đến khi giọng hát tự phân loại chính nó.”[14] Hầu hết các nhà sư phạm tin rằng điều cốt yếu là thiết lập thói quen thanh nhạc tốt trong một phạm vi giới hạn và thoải mái trước khi cố gắng phân loại giọng. Chỉ khi các kỹ thuật về tư thế, hơi thở, phát âm, cộng hưởng và nhả chữ đã được thiết lập, chất lượng thực sự của giọng mới xuất hiện. Nhiều người đề xuất rằng giáo viên nên bắt đầu bằng cách giả định một giọng là giọng trung (medium classification) cho đến khi có bằng chứng ngược lại, vì đa số mọi người sở hữu giọng trung và cách tiếp cận này ít gây hại hơn.[6]
Phân loại trong nhạc Hợp xướng
Khác với các hệ thống khác, nhạc hợp xướng chia giọng chỉ dựa trên cơ sở âm vực. Nhạc hợp xướng thường chia các bè giọng thành giọng cao và thấp trong mỗi giới tính: Soprano và Alto cho nữ; Tenor và Bass cho nam (SATB), và đôi khi là Treble cho trẻ em.
Kết quả là, các dàn hợp xướng điển hình tạo ra nhiều cơ hội cho việc phân loại sai.[6] Vì hầu hết mọi người có giọng trung (medium voices), họ thường được giao một bè quá cao hoặc quá thấp so với họ; người có giọng mezzo-soprano thường phải hát bè soprano hoặc alto, và baritone phải hát bè tenor hoặc bass. Cả hai lựa chọn đều có thể gây vấn đề, nhưng đối với hầu hết ca sĩ, việc hát quá thấp thường ít nguy hiểm hơn so với hát quá cao.[4]
Tài Liệu Tham Khảo
- Shewan, Robert (January–February 1979). “Voice Classification: An Examination of Methodology”. The NATS Bulletin. 35: 17–27.
- Stark, James (2003). Bel Canto: A History of Vocal Pedagogy. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-8614-3.
- Boldrey, Richard (1994). Guide to Operatic Roles and Arias. Caldwell Publishing Company. ISBN 978-1-877761-64-5.
- Smith, Brenda (2005). Choral Pedagogy. Plural Publishing, Inc. ISBN 978-1-59756-043-6.
- Appelman, D. Ralph (1986). The Science of Vocal Pedagogy: Theory and Application. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-20378-6.
- McKinney, James (1994). The Diagnosis and Correction of Vocal Faults. Genovex Music Group. ISBN 978-1565939400.
- Coffin, Berton (1960). Coloratura, Lyric and Dramatic Soprano, Vol. 1. Rowman & Littlefield Publishers, Inc. ISBN 978-0-8108-0188-2.
- “Voice Classification”. Archived from the original on 2007-11-04. Retrieved 2008-02-09.
- Daniels, Sarah M. “Defining the Contralto Voice through the Repertoire of Ralph Vaughan Williams.” Order No. 3691148, University of North Texas, 2014. https://proxy1.library.jhu.edu/login?url=https://www.proquest.com/dissertations-theses/defining-contralto-voice-through-repertoire-ralph/docview/1671720441/se-2.
- PowerPoint Presentation
- PowerPoint Presentation; for higher notes see, for example, the treble solo at the beginning of Stanford’s Magnificat in G, David Willcocks’ descant to Mendelssohn’s tune for the carol Hark, the Herald Angels Sing, and the even higher treble solo in the Nunc Dimittis from Tippett’s Evening Canticles written for St John’s College, Cambridge)
- Cooper, Morton (1973). Modern Techniques of Vocal Rehabilitation. Charles C. Thomas. ASIN B000JC1U76.
- Greene, Margaret; Lesley Mathieson (2001). The Voice and its Disorders. John Wiley & Sons; 6th Edition. ISBN 978-1-86156-196-1.
- Vennard, William (1967). Singing: The Mechanism and the Technic. Carl Fischer. ISBN 978-0-8258-0055-9.
Bài viết được tổng hợp và biên soạn bởi công ty THE SUN SYMPHONY với mục đích chia sẻ kiến thức, gợi mở tư duy đúng và cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Nội dung đã được chọn lọc và hệ thống hóa theo góc nhìn chuyên môn, phù hợp với định hướng phát triển từ nội lực âm nhạc của công ty.
📩 Liên hệ với The Sun Symphony để được tư vấn về lộ trình học tập phù hợp: